Adurree gurraacha ajaa'ibaa Afrikaa qofa keessatti argamu

Halkan yookaan guyyaa, adurree gurraacha takka argitanii beektuu?

Adurree yeroo baay'ee daandii irratti ykn mana keessatti argamu sana isinitti hin fakkaatin. Kun adda dha — adurree bosonaa "black serval" jedhamtu.

Adurreen gurraattiin bosona Afrikaa keessatti argamtu tun; miila dheeraa, gurra guddaa fi rifeensa guutummaatti gurraacha ta'e qabdi.

Isheen adurree bosona serval jedhamtu irraas adda. Adurreen bosona beekamaa ta'es bineensaa nama ajaa'ibsiisuudha. Miila baay'ee dheeraa, morma dheeraa, gurra guguddaa fi qaamni isaanii tuqaalee qaba; kunis bifa isaatiin muraasa geetaa fakkaata.

Garuu servaaliin gurraachi adurree guutummaatti adda ta'eedha.

Dabbasaansaa baay'ee gurraacha; waan halluun itti dibamee fakkaata. Halluun isaa kun kan dhufu jijjiirama jeneetikii, kan akkaataa qaamni isaa halluu dabbasaa isaa itti oomishu irratti dhiibbaa qabu irraa kan ka'edha.

Saayintistoonni jijjiiramoota jeneetikii isaa keessatti uumaman kana ammas guutummaatti adda baasuu hin dandeenye.

Bifaan isaa adurree manaa fakkaatus dandeettii guddaa akka hin qabne hin yaadinaa.

Servaaliin hamma qaama isaatti yoo madaalamu, adurreewwan biroo kamiyyuu caalaa miila dheeraa qaba. Saffisa kiiloo meetira 64'tti dhiyaatu sa'aatii tokko keessatti fiiguu, akkasumas meetira sadii olitti ol utaaluu danda'a.

Dandeettiin kun yeroo adamsu isa gargaara.

Servaaliin bineensota xixiqqoo kanneen akka hantuutaa, tuwaataaraa, raachaa fi kanneen biroo nyaata. Miilli isaa dheeraan bineensota isa adamsan, kanneen akka qeerransaa, waraabessaa fi sareewwan bosonaa, irraa miliquufis isa gargaara.

Gurri isaa ajaa'iba.

Gurri adurree kanaa, hamma mataa isaatti yoo madaalamu, baay'ee guddaadha. Gurri namaa akkuma kan isaa hamma qaama isaatti yoo madaalame, guddina saanii irbaataa gurguddaa ta'uu danda'a ture.

Gurri sun immoo faaya qofaaf miti. Gurri isaa maashaalee 22 qaba. Kunis gurra isaa lamaan hanga digrii 180tti naannessuu akka danda'u isa dandeessisa.

Wanti kana caalaa nama ajaa'ibsiisu, gurra tokko gara kanaatti, isa kaan immoo gara biraatti sochoosuu danda'uu isaati.

Kunis yeroo marga dheeraa keessatti adamsu baay'ee isa fayyada. Yeroo baay'ee yeroo adamsu guutummaatti hin mul'atu. Garuu bineensota baala jala ykn lafa jalatti dhokatan illee dhaga'uu danda'a.

Gurra isaa akka raadaaraatti fayyadamuudhaan, bineensi inni adamsu eessa akka jiru adda baasuu danda'a.

Kanaafidha adurreen kunneen adamsitoota gaarii akkasii kan ta'an. Leencaa fi qeerransi yeroo adamsan yeroo sadii keessaa al tokko milkaa'uu danda'u; adurreen kun garuu yeroo adamsu, yaalii isaa keessaa walakkaa ol milkaa'a.

Adurreen gurraachonni kun maaliif Saavoo keessatti mul'atu?

Yeroo dheeraaf, adurreen kunneen naannolee bosonaa fi qabbanaa'aa ta'an, keessumaa naannolee sadarkaa galaanaa irraa meetira 2,000 ol olka'an keessatti caalaatti beekamu turan.

Fakkeenyaaf, Keeniyaa keessatti Gaarreen Abadaree fi Tulluuwwan Itoophiyaa keessatti argamaniiru.

Yaadni namoonni qaban, dabbasaan isaanii gurraacha ta'uun bosona keessatti akka dhokatan isaan gargaara, keessumaa naannolee muka ykn marga baay'ee qabaniitti.

Sana booda garuu, wanti ajaa'ibaa tokko mul'achuu jalqabe.

Qorannoon dhaabbanni bineensota bosonaa Keeniyaa keessatti kunuunsu, Sheldrick Wildlife Trust and Wildlife Works jedhaman, bara 2011 fi 2016 gidduutti gaggeessan waan nama ajaa'ibu tokko mul'ise.

Adurreewwan bosona Saavoo keessatti argaman keessaa dhibbeentaan 47 gurraacha turan. Kunis, kanneen naannolee bosonaa fi tulluuwwan keessa jiraatan = caalaa lakkoofsa guddaa dha.

Kun akkamiin ta'e?

Sababni isaa baay'ee ta'uu danda'a.

Yaadni tokko, halluun isaanii naannoowwan kanneen keessatti sirriitti mul'achuu fi salphaatti galmaa'uu isaanii ta'uu danda'a. Yoo akkas ta'e, isaan naannichatti baay'inaan argamu jechuu osoo hin taane, carraan qorattoonni isaan arguu fi galmeessuu isaanii guddaa jechuu dha. Kunis akkaataa saamuda itti walitti qabamu irratti dhiibbaa qabaachuu danda'a.

Tiyooriin biraa immoo, lakkoofsi kun jijjiirama tasaa jeneetikii isaanii keessatti uumameen ta'uu akka danda'uudha.

Garuu yaadni biraa jira. Jeneetikiin gogaan isaanii gurraacha akka ta'u godhe, amaloota biroo hin mul'anne, kanneen akka dandeettii ho'a qaamaa to'achuu ykn dhukkuba ofirraa ittisuu, isaaniif kennuu danda'a.

Akkas yoo ta'e, amalawwan sun umurii dheeraa akka jiraatanii fi baay'inaan akka wal horan isaan gargaaruu danda'u. Kanaanis sanyii isaanii dhaloota itti aanutti dabarsuu danda'u.

Yeroo ammaa kana, maaliif naannoowwan ho'aa keessatti baay'inaan akka argamanif deebiin murtaa'aan hin jiru.

Garuu sababni isaa maaliyyuu yoo ta'e, adurreen gurraachi ammallee bineensa ajaa'ibaa fi baay'ee hin argamne dha. Yoo bosona keessatti argitan, ija namaa kan hawwatu ta'uu hin oolu.