Ông Andy Burnham là ai? Tại sao thủ tướng sắp tới của Anh vẫn còn là một bí ẩn?

Trong những năm gần đây, hiếm khi một người trở thành thủ tướng mà lại trải qua ít sự soi xét như trường hợp ông Andy Burnham.

Do Đảng Lao động cầm quyền cuối cùng quyết định chọn phương án "đăng quang" thay vì tổ chức một cuộc bầu cử lãnh đạo, nên hầu như không có nhiều tranh luận về các chính sách hay phong cách điều hành của ông.

Mặt tích cực là đảng tránh được những chia rẽ công khai có thể gây tổn hại nội bộ đảng.

Nhưng mặt trái là nhà lãnh đạo mới và cũng là thủ tướng tiếp theo chưa có cơ hội thử lửa trong thực tế.

Dĩ nhiên, không lâu nữa sẽ có câu trả lời về việc ông sẽ trở thành một thủ tướng như thế nào.

Tuy nhiên, cần nhớ rằng ông Andy Burnham thực ra không phải là một gương mặt quá quen thuộc – ngoài khu vực Đại Manchester, nơi ông giữ chức thị trưởng suốt 10 năm qua.

Vì vậy, công chúng sẽ phải dần khám phá con người và phong cách lãnh đạo của ông.

Những gì chúng ta biết về Burnham cho thấy ông vừa là người ngoài cuộc, vừa là người trong cuộc – dù giống nhiều chính trị gia hiện nay, ông thích nhấn mạnh vế đầu hơn.

Ông là "người ngoài cuộc" nhờ xuất thân từ một gia đình lao động ở miền bắc nước Anh.

Nhưng đồng thời cũng là "người trong cuộc" bởi sau khi theo học tại Đại học Cambridge danh tiếng, ông nhanh chóng bước vào chính trường và trở thành một trong những gương mặt trẻ triển vọng của các chính phủ thuộc một Đảng Lao động kiểu mới thời ông Tony Blair và ông Gordon Brown.

Về tính cách, ông Burnham muốn xây dựng hình ảnh là một người bình dị, gần gũi để những người dân bình thường có thể đồng cảm.

Ông thích uống bia, ăn món cá và khoai tây chiên, say mê nói về bóng đá và âm nhạc, đồng thời có phong cách được xem là thời thượng hơn hẳn so với phần lớn các chính trị gia gần đây.

Về quan điểm chính trị, Burnham cho biết chúng được định hình từ khi ông còn là một thiếu niên, bởi sự không đồng tình với các chính phủ Bảo thủ của Margaret Thatcher trong thập niên 1980, vốn theo đuổi chính sách tư nhân hóa và tự do hóa.

Theo ông, những chính sách đó đã khiến miền Bắc nước Anh, nơi ông lớn lên, bị phi công nghiệp hóa và suy giảm tinh thần.

Hiện tại cũng như trước đây, ông vẫn công khai theo đuổi đường lối trung tả, không hề ngại ngần hay biện hộ cho lập trường của mình.

Giống nhiều chính trị gia cánh tả ở châu Âu, ông Burnham nhìn chung coi vai trò của nhà nước là tích cực và tập trung sự quan tâm vào những người có thu nhập thấp hoặc gặp nhiều khó khăn trong xã hội.

Ông thường chỉ trích chủ nghĩa "tân tự do" trong 40 năm qua, cho rằng mô hình này đã không mang lại lợi ích cho người dân.

Nhưng chính xác ông muốn nói gì thì không rõ ràng lắm, và ông dường như chưa bao giờ được xem là một người quá nặng về ý thức hệ hay quá chú trọng đến những chi tiết kỹ thuật của chính sách.

Liệu ông Burnham có tạo ra những thay đổi đột phá trong chính sách đối nội hoặc đối ngoại của Anh hay không?

Câu trả lời ngắn gọn là chúng ta chưa biết, bởi đến nay ông vẫn nói rất ít về các định hướng chính sách của mình.

Về đối nội, ông Burnham sẽ phải đối mặt với nhiều hạn chế. Anh hiện là một nền kinh tế tăng trưởng chậm và gánh mức nợ công cao. Chi tiêu công và thuế đều đã ở mức cao nhất trong nhiều thập niên.

Vì vậy, dù phe cánh tả trong Đảng Lao động mong muốn nhà nước can thiệp mạnh mẽ hơn vào nền kinh tế và xã hội, điều đó sẽ không dễ thực hiện.

Chính phủ của ông Burnham cũng sẽ bị ràng buộc bởi cam kết mà Đảng Lao động đưa ra trong cuộc tổng tuyển cử gần nhất là không tăng phần lớn các loại thuế và không mở rộng vay nợ một cách mạnh tay để tăng chi tiêu.

Ý tưởng lớn duy nhất mà ông Burnham nêu ra kể từ khi trở thành người được chọn để lãnh đạo Đảng Lao động là thúc đẩy phân quyền, tức chuyển giao thêm quyền lực và nguồn lực tài chính từ chính quyền trung ương ở London cho các vùng và địa phương.

Tuy nhiên, đề xuất này đến nay vẫn còn khá chung chung và thiếu chi tiết.

Về chính sách đối ngoại – lĩnh vực mà ông Burnham không đề cập nhiều trong suốt sự nghiệp chính trị của mình – nhiều khả năng sẽ có tính tiếp nối hơn là thay đổi.

Điều này cũng không có gì bất ngờ, bởi chính sách đối ngoại thường được định hình bởi vị trí địa lý, lịch sử, lợi ích quốc gia và diễn biến quốc tế, hơn là bởi đảng phái cầm quyền hay ý chí cá nhân của nhà lãnh đạo.

Vì vậy, giống như ông Keir Starmer, ông Burnham gần như chắc chắn sẽ thúc đẩy quan hệ gần gũi hơn với Liên minh châu Âu (EU), dù không quá gần gũi.

Ông cũng sẽ tiếp tục nhấn mạnh tầm quan trọng của việc Anh duy trì sự thượng tôn pháp luật, tôn trọng các chuẩn mực quốc tế và các tổ chức đa phương như Liên Hợp Quốc.

Bên cạnh đó, ông Burnham sẽ tìm cách duy trì mối quan hệ đặc biệt giữa Anh và Mỹ, dù không nhất thiết là với cá nhân Tổng thống Donald Trump – cho dù ông gần như chắc chắn sẽ nỗ lực làm điều đó.

Về thách thức mà ông Burnham phải đối mặt khi trở thành vị thủ tướng thứ bảy của Anh trong vòng 10 năm, việc nước Anh thay thủ tướng với tần suất dày đặc như vậy tự nó đã cho thấy ngọn núi mà ông phải chinh phục lớn đến mức nào.

Tuy nhiên, đối với ông Burnham, có cả tin tốt lẫn tin xấu.

Tin xấu là quy mô của những thách thức về kinh tế và xã hội quá lớn – những vấn đề từng khiến sáu người tiền nhiệm của ông đều gặp khó khăn.

Tin tốt là sức hấp dẫn của các đảng nổi lên theo khuynh hướng dân túy ở cả cánh tả và cánh hữu, gồm Đảng Xanh và Đảng Cải cách, có lẽ đã đạt đỉnh – dù điều đó vẫn chưa chắc chắn.

Xét cho cùng, vẫn còn rất nhiều điều chưa rõ về ông Burnham.

Liệu ông có phải, như một số người lo ngại, là một chính trị gia dễ mến nhưng thiếu tầm vóc, hay như các nghị sĩ Đảng Lao động kỳ vọng – với những mức độ lạc quan khác nhau – là một chính khách nghiêm túc đang chờ cơ hội khẳng định mình?