ฮังการีเตรียมเปิดเผยเอกสารสำคัญจากคลังความมั่นคงในยุคคอมมิวนิสต์ว่าด้วย สายลับ สายข่าว และตำรวจลับ

ที่มาของภาพ, AFP via Getty Images
- Author, เฮนรี ริดจ์เวลล์
- Role, บีบีซี เวิลด์ เซอร์วิส
- Published
- เวลาอ่าน: 5 นาที
ฮังการีกำลังจะเผยแพร่เอกสารทั้งหมดจากคลังข้อมูลความมั่นคงของรัฐทางออนไลน์ ซึ่งอาจเปิดเผยว่าใครบ้างที่เคยสอดแนมเพื่อนบ้าน เพื่อนร่วมงาน เพื่อนฝูง หรือญาติพี่น้อง ในช่วง 4 ทศวรรษภายใต้การปกครองระบอบคอมมิวนิสต์จนถึงปี 1989
รัฐบาลระบุว่า นี่เป็นก้าวสำคัญในการเปลี่ยนผ่านสู่ระบอบประชาธิปไตยของฮังการี
สำหรับใครบางคน นี่ถือเป็นโอกาสที่รอคอยมานานในการแสวงหาคำตอบเกี่ยวกับเหตุการณ์การจับกุม การสอบสวน และการหายตัวไป ซึ่งเกิดขึ้นจากน้ำมือของรัฐคอมมิวนิสต์และเครือข่ายสายลับจำนวนมหาศาล
ขณะเดียวกัน ใครอีกหลายคน นี่อาจเป็นการเปิดเผยความลับอันเจ็บปวดที่ถูกฝังกลบมานานหลายทศวรรษ

ในฐานะนักเคลื่อนไหวฝ่ายตรงข้ามรัฐในช่วงทศวรรษ 1980 ซึ่งฮังการีปกครองด้วยระบอบคอมมิวนิสต์ บาลินต์ มักยาร์ (Bálint Magyar) รู้ดีว่าเขาถูกจับตามองอย่างใกล้ชิด
ต่อมาเขาได้ข้อมูลบางส่วนที่รัฐเคยแอบรวบรวมไว้เกี่ยวกับชีวิตของเขา ซึ่งรวมถึงบันทึกจากสายลับของตำรวจที่รายงานเกี่ยวกับคำกล่าวสุนทรพจน์ที่เขามีต่อกลุ่มครูในปี 1987 โดยระบุว่าเขา "กล่าวว่าการเปลี่ยนระบอบการปกครองจะเกิดขึ้นในประเทศของเราในไม่ช้า"
ปัจจุบัน มักยาร์มองเรื่องนี้เป็นเรื่องตลกไปแล้ว "ผมจำไม่ได้เลยว่าเคยพูดถึงความเป็นไปได้ที่จะมีการเปลี่ยนระบอบการปกครองตั้งแต่ตอนนั้น" เขากล่าวกับบีบีซี เวิลด์ เซอร์วิส
ถึงตอนนี้ เขายังไม่รู้ว่าสายลับคนนั้นคือใคร หรือรายละเอียดของการปฏิบัติการสอดส่องความเคลื่อนไหวของเขาเป็นอย่างไร แต่ในไม่ช้า เขาอาจได้รู้คำตอบนั้น
"กลไกและวิธีปฏิบัติการของมันไม่เคยถูกเปิดเผยต่อสาธารณะมาก่อน" เขากล่าวและว่า "บางทีการเปิดให้เข้าถึงเอกสารทั้งหมดได้อย่างเต็มที่ในตอนนี้ อาจช่วยให้ทุกคนเห็นภาพรวมของระบบนี้ได้ชัดเจนยิ่งขึ้น"

เอกสารชุดแรกมีกำหนดเผยแพร่ในวันที่ 4 พ.ย. ซึ่งตรงกับวาระครบรอบ 70 ปีเหตุการณ์ที่โซเวียตใช้กำลังปราบปรามประชาชนที่ลุกฮือเรียกร้องประชาธิปไตยในฮังการีเมื่อปี 1956 อย่างโหดเหี้ยม หลังจากนั้นผู้นำการเคลื่อนไหวหลายร้อยคนได้ถูกจับกุมและประหารชีวิต
รัฐฮังการีได้สร้างระบบสอดแนมขนาดใหญ่ขึ้นมา โดยมีการเกณฑ์บุคคลทั่วไปมาเป็นผู้ให้ข้อมูลเพื่อคอยสอดแนมคนในชุมชนของตน ซึ่งมักใช้วิธีข่มขู่หรือติดสินบนเพื่อให้ได้มาซึ่งความร่วมมือ
เกอร์เกอ เบนเดกูซ เชห์ (Gergő Bendegúz Cseh) หัวหน้าหอจดหมายเหตุประวัติศาสตร์ความมั่นคงแห่งรัฐฮังการี (Historical Archives of the Hungarian State Security) กล่าวว่า มีรายชื่อบุคคลเหล่านี้ปรากฏอยู่ในเอกสารดังกล่าวระหว่าง 50,000-60,000 คน
เชห์บอกว่า "เรากำลังดำเนินการสแกนและเผยแพร่แฟ้มข้อมูลทั้งหมดของอดีตสายลับ ซึ่งจะทำให้เห็นได้ชัดเจน อย่างน้อยก็จากเอกสารที่ยังหลงเหลืออยู่ว่าบุคคลนั้นถูกเกณฑ์เข้ามาอย่างไร ถูกเกณฑ์มาด้วยเหตุผลใด ถูกข่มขู่ด้วยเรื่องอะไร และมีวิธีการปฏิบัติการอย่างไรบ้าง"

ที่มาของภาพ, Getty Images
เปเตอร์ "เซียมิ" มุลเลอร์ (Péter "Sziámi" Müller) เคยเป็นส่วนหนึ่งของวงดนตรีร็อกใต้ดินที่มีแนวคิดต่อต้านรัฐฮังการีในช่วงทศวรรษ 1980 โดยมักมีสายลับของตำรวจแฝงตัวเข้ามาปะปนอยู่ท่ามกลางฝูงชนเพื่อจับตามองพวกเขาอยู่เสมอ
"คุณอาจถูกรายงาน และถูกนำตัวไปยังสถานีตำรวจได้ ซึ่งก็นับว่าเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอยู่บ่อยครั้ง" เขากล่าว
มุลเลอร์ใช้เวลาหลายปีในการต่อสู้กับระบอบคอมมิวนิสต์ แต่เขากลับรู้สึกไม่สบายใจนักหากจะต้องระบุตัวตนของคนที่เคยร่วมมือกับทางการในสมัยนั้น
"ผมรู้สึกไม่ค่อยสบายใจนักกับแนวคิดที่ว่า สังคมจำเป็นต้องผ่านการชำระล้างหรือการปลดปล่อยทางอารมณ์เช่นนี้หลังเวลามันผ่านไปนานขนาดนี้ โดยเฉพาะการเจาะจงตัวบุคคลเพื่อเอามาประจาน ทำให้ขายหน้า และลงโทษ ทั้งที่พวกเขาอาจเสียชีวิตไปแล้วหรือก้าวไปสู่ช่วงชีวิตอื่นแล้วก็ตาม" เขากล่าว

ที่มาของภาพ, Reuters
กฎหมายที่เกี่ยวกับการเผยแพร่เอกสารสำคัญได้รับการอนุมัติในเดือน ก.ย. ที่ผ่านมา
หลังจากการได้รับชัยชนะอย่างถล่มทลายในการเลือกตั้งเมื่อ เม.ย. ที่ผ่านมา ของปีเตอร์ มาจาร์ นายกรัฐมนตรีฮังการี กล่าวว่า รัฐบาลของเขาจะ "ทำตามคำมั่นสัญญาที่สำคัญที่สุดประการหนึ่งของการเปลี่ยนผ่านสู่ประชาธิปไตย นั่นคือ เราจะทำให้บันทึกที่มีอยู่เป็นสาธารณะและสามารถค้นหาได้"
บางประเทศ เช่น โปแลนด์ และเยอรมนี เปิดเอกสารสำคัญของตนได้เร็วกว่ามากหลังจากการล่มสลายของระบอบคอมมิวนิสต์ อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกบันทึกจะถูกแปลงเป็นไฟล์ดิจิทัล และการค้นหาอาจถูกจำกัดเฉพาะบันทึกส่วนบุคคลหรือบันทึกของครอบครัว
ฮังการีกล่าวว่า จะอนุญาตให้ทุกคนค้นหาคลังเอกสารออนไลน์ของรัฐได้อย่างเปิดเผยและไม่จำกัด

ที่มาของภาพ, EPA/Shutterstock
ทว่า บาลินต์ มักยาร์ (Bálint Magyar) มองว่าการเปิดเผยข้อมูลครั้งนี้เกิดขึ้นช้าเกินไปสำหรับการเรียกหาความรับผิดชอบ
เขากล่าวว่า "ประเด็นสำคัญในตอนนี้ไม่ใช่ว่าใครควรต้องรับผิดชอบ หรือสามารถเอาผิดใครได้ เพราะคนรุ่นนั้นส่วนใหญ่เสียชีวิตไปหมดแล้ว ส่วนคนที่เหลือก็เกษียณไปนานแล้ว"
บาลินต์ มักยาร์ ซึ่งเคยดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและรัฐมนตรีภายหลังการล่มสลายของระบอบคอมมิวนิสต์ ปัจจุบันเป็นนักวิจัยอาวุโสอยู่ที่สถาบันประชาธิปไตยแห่งมหาวิทยาลัยเซ็นทรัลยูโรเปียน (Central European University Democracy Institute) ในกรุงบูดาเปสต์
สำหรับเขาแล้ว คุณค่าของการเปิดเผยเอกสารเหล่านี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่การเอาผิดปัจเจกชนเท่านั้น แต่เขาบอกว่า "ชาติหนึ่งไม่อาจดำรงอยู่ต่อไปได้ด้วยคำลวง โดยปราศจากการเผชิญหน้ากับอดีตของตนเองทางใดทางหนึ่ง การเปิดคลังเอกสารเหล่านี้จะช่วยให้ฮังการีสามารถทำเช่นนั้นได้"
ฮังการีกำลังจะได้เรียนรู้อีกมากมายเกี่ยวกับอดีตอันมืดมนนั้น
ผู้สนับสนุนความเคลื่อนไหวนี้มองว่า นี่เป็นก้าวสำคัญบนเส้นทางสู่การปรองดองทางประวัติศาสตร์ ทว่าสำหรับใครอีกหลายคน การต้องเผชิญหน้ากับความลับเหล่านั้นอาจเป็นเรื่องที่เจ็บปวดไม่น้อย





























