ฮังการีเตรียมเปิดเผยเอกสารสำคัญจากคลังความมั่นคงในยุคคอมมิวนิสต์ว่าด้วย สายลับ สายข่าว และตำรวจลับ

A man in a light-grey shirt and dark jacket holds a brown file in his hands with the words 'Investigation dossier' written in Hungarian on the cover. In the background are shelves with more files, and a photojournalist taking a picture.
    • Author, เฮนรี ริดจ์เวลล์
    • Role, บีบีซี เวิลด์ เซอร์วิส
  • Published
  • เวลาอ่าน: 5 นาที

ฮังการีกำลังจะเผยแพร่เอกสารทั้งหมดจากคลังข้อมูลความมั่นคงของรัฐทางออนไลน์ ซึ่งอาจเปิดเผยว่าใครบ้างที่เคยสอดแนมเพื่อนบ้าน เพื่อนร่วมงาน เพื่อนฝูง หรือญาติพี่น้อง ในช่วง 4 ทศวรรษภายใต้การปกครองระบอบคอมมิวนิสต์จนถึงปี 1989

รัฐบาลระบุว่า นี่เป็นก้าวสำคัญในการเปลี่ยนผ่านสู่ระบอบประชาธิปไตยของฮังการี

สำหรับใครบางคน นี่ถือเป็นโอกาสที่รอคอยมานานในการแสวงหาคำตอบเกี่ยวกับเหตุการณ์การจับกุม การสอบสวน และการหายตัวไป ซึ่งเกิดขึ้นจากน้ำมือของรัฐคอมมิวนิสต์และเครือข่ายสายลับจำนวนมหาศาล

ขณะเดียวกัน ใครอีกหลายคน นี่อาจเป็นการเปิดเผยความลับอันเจ็บปวดที่ถูกฝังกลบมานานหลายทศวรรษ

With white hair, glasses and a beige jacket over a black top and trousers, Bálint Magyar, sitting at a desk with a computer screen in his office, holds up a black-and-white photograph of his younger self, wearing a jacket and scarf and emerging from a building, taken by Polish secret police during his 1981 visit to the country, to meet trade unionists.
คำบรรยายภาพ, บาลินต์ มักยาร์ โชว์ภาพถ่ายที่ตำรวจลับของโปแลนด์บันทึกไว้ในช่วงที่เขาเดินทางไปเยือนประเทศดังกล่าวเพื่อพบปะกับกลุ่มสหภาพแรงงาน เมื่อปี 1981

ในฐานะนักเคลื่อนไหวฝ่ายตรงข้ามรัฐในช่วงทศวรรษ 1980 ซึ่งฮังการีปกครองด้วยระบอบคอมมิวนิสต์ บาลินต์ มักยาร์ (Bálint Magyar) รู้ดีว่าเขาถูกจับตามองอย่างใกล้ชิด

ต่อมาเขาได้ข้อมูลบางส่วนที่รัฐเคยแอบรวบรวมไว้เกี่ยวกับชีวิตของเขา ซึ่งรวมถึงบันทึกจากสายลับของตำรวจที่รายงานเกี่ยวกับคำกล่าวสุนทรพจน์ที่เขามีต่อกลุ่มครูในปี 1987 โดยระบุว่าเขา "กล่าวว่าการเปลี่ยนระบอบการปกครองจะเกิดขึ้นในประเทศของเราในไม่ช้า"

ปัจจุบัน มักยาร์มองเรื่องนี้เป็นเรื่องตลกไปแล้ว "ผมจำไม่ได้เลยว่าเคยพูดถึงความเป็นไปได้ที่จะมีการเปลี่ยนระบอบการปกครองตั้งแต่ตอนนั้น" เขากล่าวกับบีบีซี เวิลด์ เซอร์วิส

ถึงตอนนี้ เขายังไม่รู้ว่าสายลับคนนั้นคือใคร หรือรายละเอียดของการปฏิบัติการสอดส่องความเคลื่อนไหวของเขาเป็นอย่างไร แต่ในไม่ช้า เขาอาจได้รู้คำตอบนั้น

"กลไกและวิธีปฏิบัติการของมันไม่เคยถูกเปิดเผยต่อสาธารณะมาก่อน" เขากล่าวและว่า "บางทีการเปิดให้เข้าถึงเอกสารทั้งหมดได้อย่างเต็มที่ในตอนนี้ อาจช่วยให้ทุกคนเห็นภาพรวมของระบบนี้ได้ชัดเจนยิ่งขึ้น"

Typed in Hungarian, a secret police record is headed: "MAGYAR BALINT".
คำบรรยายภาพ, บาลินต์ มักยาร์ สามารถสิบค้นข้อมูลรายงานของตำรวจลับ เกี่ยวกับสุนทรพจน์ที่เขาเคยกล่าวไว้ในปี 1987 โดยระบุว่าเขา "ได้กล่าวว่าการเปลี่ยนระบอบการปกครองจะเกิดขึ้นในประเทศของเราในไม่ช้า"

เอกสารชุดแรกมีกำหนดเผยแพร่ในวันที่ 4 พ.ย. ซึ่งตรงกับวาระครบรอบ 70 ปีเหตุการณ์ที่โซเวียตใช้กำลังปราบปรามประชาชนที่ลุกฮือเรียกร้องประชาธิปไตยในฮังการีเมื่อปี 1956 อย่างโหดเหี้ยม หลังจากนั้นผู้นำการเคลื่อนไหวหลายร้อยคนได้ถูกจับกุมและประหารชีวิต

รัฐฮังการีได้สร้างระบบสอดแนมขนาดใหญ่ขึ้นมา โดยมีการเกณฑ์บุคคลทั่วไปมาเป็นผู้ให้ข้อมูลเพื่อคอยสอดแนมคนในชุมชนของตน ซึ่งมักใช้วิธีข่มขู่หรือติดสินบนเพื่อให้ได้มาซึ่งความร่วมมือ

เกอร์เกอ เบนเดกูซ เชห์ (Gergő Bendegúz Cseh) หัวหน้าหอจดหมายเหตุประวัติศาสตร์ความมั่นคงแห่งรัฐฮังการี (Historical Archives of the Hungarian State Security) กล่าวว่า มีรายชื่อบุคคลเหล่านี้ปรากฏอยู่ในเอกสารดังกล่าวระหว่าง 50,000-60,000 คน

เชห์บอกว่า "เรากำลังดำเนินการสแกนและเผยแพร่แฟ้มข้อมูลทั้งหมดของอดีตสายลับ ซึ่งจะทำให้เห็นได้ชัดเจน อย่างน้อยก็จากเอกสารที่ยังหลงเหลืออยู่ว่าบุคคลนั้นถูกเกณฑ์เข้ามาอย่างไร ถูกเกณฑ์มาด้วยเหตุผลใด ถูกข่มขู่ด้วยเรื่องอะไร และมีวิธีการปฏิบัติการอย่างไรบ้าง"

A black-and-white photograph shows several Red Army tanks in a long line, forming a ring around the Hungarian Parliament Building, on a tree-lined street in Budapest, on 12 November 1956. The tanks have white numbers marked on them. Troops can be seen in personnel carriers towards the back of the line.
คำบรรยายภาพ, รถถังของกองทัพแดงเคลื่อนพลเข้าล้อมอาคารรัฐสภาฮังการีในกรุงบูดาเปสต์ไว้เป็นวงล้อมที่เต็มไปด้วยภัยคุกคาม เมื่อ 12 พ.ย. 1956

เปเตอร์ "เซียมิ" มุลเลอร์ (Péter "Sziámi" Müller) เคยเป็นส่วนหนึ่งของวงดนตรีร็อกใต้ดินที่มีแนวคิดต่อต้านรัฐฮังการีในช่วงทศวรรษ 1980 โดยมักมีสายลับของตำรวจแฝงตัวเข้ามาปะปนอยู่ท่ามกลางฝูงชนเพื่อจับตามองพวกเขาอยู่เสมอ

"คุณอาจถูกรายงาน และถูกนำตัวไปยังสถานีตำรวจได้ ซึ่งก็นับว่าเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอยู่บ่อยครั้ง" เขากล่าว

มุลเลอร์ใช้เวลาหลายปีในการต่อสู้กับระบอบคอมมิวนิสต์ แต่เขากลับรู้สึกไม่สบายใจนักหากจะต้องระบุตัวตนของคนที่เคยร่วมมือกับทางการในสมัยนั้น

"ผมรู้สึกไม่ค่อยสบายใจนักกับแนวคิดที่ว่า สังคมจำเป็นต้องผ่านการชำระล้างหรือการปลดปล่อยทางอารมณ์เช่นนี้หลังเวลามันผ่านไปนานขนาดนี้ โดยเฉพาะการเจาะจงตัวบุคคลเพื่อเอามาประจาน ทำให้ขายหน้า และลงโทษ ทั้งที่พวกเขาอาจเสียชีวิตไปแล้วหรือก้าวไปสู่ช่วงชีวิตอื่นแล้วก็ตาม" เขากล่าว

An elderly man with medium-length white hair, yellow jacket, green-and-blue striped scarf, black headphones and sunglasses reads a book while speaking into a studio microphone.
คำบรรยายภาพ, เปเตอร์ "เซียมิ" มุลเลอร์ ถูกตำรวจลับควบคุมตัวอยู่บ่อยครั้ง

กฎหมายที่เกี่ยวกับการเผยแพร่เอกสารสำคัญได้รับการอนุมัติในเดือน ก.ย. ที่ผ่านมา

หลังจากการได้รับชัยชนะอย่างถล่มทลายในการเลือกตั้งเมื่อ เม.ย. ที่ผ่านมา ของปีเตอร์ มาจาร์ นายกรัฐมนตรีฮังการี กล่าวว่า รัฐบาลของเขาจะ "ทำตามคำมั่นสัญญาที่สำคัญที่สุดประการหนึ่งของการเปลี่ยนผ่านสู่ประชาธิปไตย นั่นคือ เราจะทำให้บันทึกที่มีอยู่เป็นสาธารณะและสามารถค้นหาได้"

บางประเทศ เช่น โปแลนด์ และเยอรมนี เปิดเอกสารสำคัญของตนได้เร็วกว่ามากหลังจากการล่มสลายของระบอบคอมมิวนิสต์ อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกบันทึกจะถูกแปลงเป็นไฟล์ดิจิทัล และการค้นหาอาจถูกจำกัดเฉพาะบันทึกส่วนบุคคลหรือบันทึกของครอบครัว

ฮังการีกล่าวว่า จะอนุญาตให้ทุกคนค้นหาคลังเอกสารออนไลน์ของรัฐได้อย่างเปิดเผยและไม่จำกัด

On 23 October, at a ceremony marking the 70th anniversary of the Hungarian uprising, Prime Minister Peter Magyar, in a light shirt, dark suit and tie, waves a Hungarian flag with a hole cut out of the middle. Behind him is a red-carpeted staircase, red and white flowers and a large marble pillar. In front of him a crowd is also waving Hungarian flags.
คำบรรยายภาพ, นายกรัฐมนตรีปีเตอร์ มาจาร์ เข้าร่วมพิธีรำลึกวาระครบรอบ 70 ปี การลุกฮือของชาวฮังการี

ทว่า บาลินต์ มักยาร์ (Bálint Magyar) มองว่าการเปิดเผยข้อมูลครั้งนี้เกิดขึ้นช้าเกินไปสำหรับการเรียกหาความรับผิดชอบ

เขากล่าวว่า "ประเด็นสำคัญในตอนนี้ไม่ใช่ว่าใครควรต้องรับผิดชอบ หรือสามารถเอาผิดใครได้ เพราะคนรุ่นนั้นส่วนใหญ่เสียชีวิตไปหมดแล้ว ส่วนคนที่เหลือก็เกษียณไปนานแล้ว"

บาลินต์ มักยาร์ ซึ่งเคยดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและรัฐมนตรีภายหลังการล่มสลายของระบอบคอมมิวนิสต์ ปัจจุบันเป็นนักวิจัยอาวุโสอยู่ที่สถาบันประชาธิปไตยแห่งมหาวิทยาลัยเซ็นทรัลยูโรเปียน (Central European University Democracy Institute) ในกรุงบูดาเปสต์

สำหรับเขาแล้ว คุณค่าของการเปิดเผยเอกสารเหล่านี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่การเอาผิดปัจเจกชนเท่านั้น แต่เขาบอกว่า "ชาติหนึ่งไม่อาจดำรงอยู่ต่อไปได้ด้วยคำลวง โดยปราศจากการเผชิญหน้ากับอดีตของตนเองทางใดทางหนึ่ง การเปิดคลังเอกสารเหล่านี้จะช่วยให้ฮังการีสามารถทำเช่นนั้นได้"

ฮังการีกำลังจะได้เรียนรู้อีกมากมายเกี่ยวกับอดีตอันมืดมนนั้น

ผู้สนับสนุนความเคลื่อนไหวนี้มองว่า นี่เป็นก้าวสำคัญบนเส้นทางสู่การปรองดองทางประวัติศาสตร์ ทว่าสำหรับใครอีกหลายคน การต้องเผชิญหน้ากับความลับเหล่านั้นอาจเป็นเรื่องที่เจ็บปวดไม่น้อย