30 ปี เหตุสังหารหมู่ซเรเบรนิซา เกิดอะไรขึ้นในเหตุการณ์ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวมุสลิมบอสเนีย

A Muslim Bosnian woman cries as a convoy carrying the remains of 610 Muslim Bosnians arrives at the former battery factory in Potocari, near eastern Bosnian town of Srebrenica, 09 July 2005. The victims aged between 14 and 75 years and will be laid to rest in a memorial cemetary in Potocari on 11 July, during ceremonies commemorating the 10th anniversary of the Srebrenica massacre, in which some 8,000 Muslim Bosnians were killed.
คำบรรยายภาพ, หญิงชาวบอสเนียมุสลิมร่ำไห้ขณะที่ขบวนบรรทุกร่างชาวมุสลิมบอสเนียที่เสียชีวิต 610 ราย เคลื่อนมาฝังที่สุสานใกล้กับเมือง
Published
เวลาอ่าน: 3 นาที

ปีนี้ถือเป็นวาระครบรอบ 30 ปีของเหตุการณ์สังหารที่เมืองซเรเบรนิซา ประเทศบอสเนีย ซึ่งสหประชาชาติให้การรับรองว่าเป็นการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์

เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในช่วงสงครามบอสเนีย ระหว่างปี 1992–1995 ซึ่งเป็นสงครามความขัดแย้งระหว่างกลุ่มชาติพันธ์ุต่าง ๆ ได้แก่ ชาวบอสเนียเชื้อสายเซิร์บ ชาวบอสเนียมุสลิม (บอสนีแอก) และชาวโครแอต

นักรบบอสเนียเชื้อสายเซิร์บสังหารผู้ชายและเด็กชายชาวมุสลิมประมาณ 8,000 คน ในเมืองซเรเบรนิซา ซึ่งเป็นพื้นที่คุ้มครองของสหประชาชาติ

หลายฝ่ายเชื่อว่ายังมีร่างผู้เสียชีวิตอีกประมาณ 1,000 รายที่ยังไม่สามารถระบุตัวตนได้

ในปี 2024 สหประชาชาติได้ประกาศให้วันที่ 11 ก.ค. ของทุกปี เป็นวันรำลึกถึงเหยื่อของเหตุการณ์สังหารหมู่ครั้งนี้

เกิดอะไรขึ้นที่เมืองซเรเบรนิซา ?

สงครามในบอสเนียปะทุขึ้นหลังจากการล่มสลายของยูโกสลาเวียในช่วงต้นทศวรรษ 1990 ยูโกสลาเวียเคยเป็นสหพันธรัฐที่ประกอบด้วย 6 สาธารณรัฐ และประกอบไปด้วยประชากรหลากหลายกลุ่ม ได้แก่ ชาวเซิร์บ ชาวโครแอต ชาวบอสเนียมุสลิม ชาวแอลเบเนีย ชาวสโลวีเนีย และกลุ่มชาติพันธุ์อื่น ๆ ทั้งหมดอยู่รวมกันภายใต้การปกครองระบอบคอมมิวนิสต์ที่ไม่เข้มงวดนัก โดยมีประธานาธิบดีโยซิป บรอซ ติโต เป็นผู้นำ

หลังการเสียชีวิตของประธานาธิบดีติโตในปี 1980 แต่ละพื้นที่เริ่มเรียกร้องการเป็นอิสระเพิ่มขึ้น จนนำมาสู่การประกาศเอกราชของหลายสาธารณรัฐในเวลาต่อมา

ในบอสเนีย ซึ่งถือเป็นหนึ่งในประเทศเกิดขึ้นใหม่หลังการแตกสลายของยูโกสลาเวีย ความขัดแย้งได้ปะทุขึ้นระหว่างกลุ่มชาติพันธุ์หลัก 3 กลุ่ม ได้แก่ ชาวบอสเนียเชื้อสายเซิร์บที่ได้รับการสนับสนุนจากเซอร์เบีย ชาวบอสนีแอกหรือชาวบอสเนียที่นับถือศาสนาอิสลาม และชาวโครแอต

ในช่วงเวลานั้น เมืองซเรเบรนิซามีชาวมุสลิมบอสนีแอก อาศัยอยู่ราว 40,000 คน หลายคนเป็นผู้ลี้ภัยจากพื้นที่อื่นในประเทศ หลังถูกขับไล่จากการกวาดล้างชาติพันธุ์ของฝ่ายเซิร์บบอสเนียในช่วงสงครามบอสเนียระหว่างปี 1992–1995

เมืองซเรเบรนิซาได้รับการประกาศให้เป็น "เขตปลอดภัย" ของสหประชาชาติในปี 1993 โดยมีเจ้าหน้าที่รักษาสันติภาพจำนวนหนึ่งถูกมอบหมายให้คุ้มครองพื้นที่จากการโจมตี

กระทั่งวันที่ 11 ก.ค. 1995 กองกำลังของเซิร์บบอสเนียที่นำโดย พลเอก รัตโก มลาดิช ได้บุกเข้าสู่เมืองซเรเบรนิซา ฝ่ายรักษาสันติภาพของยูเอ็นไม่สามารถต้านทานและปกป้องประชาชนผู้ลี้ภัยได้ทัน ทำให้เกิดโศกนาฏกรรมครั้งใหญ่ในเวลาต่อมา

Refugees arriving in Tuzla after escaping from Srebrenica, where between 6000 and 7000 of their Muslim relatives were murdered by Serbian forces
คำบรรยายภาพ, ชาวมุสลิมบอสเนียจากเมืองซเรเบรนิซาจำนวนมากหลบหนีไปยังค่ายผู้ลี้ภัยในทูซลา (Tuzla)

ตอนที่กองทัพทหารบอสเนียเชื้อสายเซิร์บบุกเข้าพื้นที่ ชาวมุสลิมหรือชาวบอสนีแอกในเมืองที่มีอยู่ประมาณ 20,000 คน ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้หญิง เด็ก และผู้สูงอายุหรือผู้ป่วย กำลังหลบหนีไปยังฐานของสหประชาชาติ ที่อยู่ภายใต้การควบคุมของเจ้าหน้าที่รักษาสันติภาพชาวดัตช์ใกล้กับเมืองโปโตชารี

ทว่าเมื่อความรุนแรงยกระดับขึ้น เจ้าหน้าที่สหประชาชาติก็ยอมจำนน ผู้หญิงและเด็กชาวบอสนีแอกถูกส่งขึ้นรถบัสไปยังพื้นที่ปลอดภัย ขณะที่ผู้ชายและเด็กชายถูกแยกตัวออกไป

ผู้ชายและเด็กชายถูกสังหารเป็นจำนวนมาก หรือไม่ก็ถูกยิงเสียชีวิตขณะพยายามหลบหนีเข้าไปในป่าเขารอบ ๆ เมืองซเรเบรนิซา

ภายในเวลาไม่ถึงสองสัปดาห์ กองกำลังเซิร์บบอสเนียได้สังหารชาวบอสนีแอกอย่างเป็นระบบมากกว่า 8,000 คน ปัจจุบันยังคงมีผู้สูญหายหรือไม่สามารถระบุตัวตนได้อีกประมาณ 1,000 คน

เจ้าหน้าที่รักษาสันติภาพของยูเอ็นที่มีอาวุธเพียงเล็กน้อยและประจำอยู่ในพื้นที่ที่ถูกประกาศให้เป็น "เขตปลอดภัย" ของสหประชาชาติ ไม่ได้ทำอะไรเลย ขณะที่ความรุนแรงปะทุอยู่รอบตัวพวกเขา

ผลคำตัดสินเป็นอย่างไร ?

Ex-Bosnian Serb military chief Ratko Mladic looks on from the defendant box during the earing of the final verdict on appeal against his genocide conviction over the 1995 Srebrenica massacre, Europe's worst act of bloodshed since World War II, on June 8, 2021 at the International Residual Mechanism for Criminal Tribunals (IRMCT) in The Hague.
คำบรรยายภาพ, พลเอกรัตโก มลาดิช อดีตผู้บัญชาการทหารสูงสุดของฝ่ายเซิร์บบอสเนีย ถูกตัดสินว่ามีความผิดในข้อหาก่ออาชญากรรมสงคราม

ศาลอาญาระหว่างประเทศสำหรับอดีตยูโกสลาเวีย (The International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia - ICTY) ซึ่งเป็นศาลของสหประชาชาติในกรุงเฮกของเนเธอร์แลนด์ ได้พิพากษาลงโทษชาวบอสเนียเชื้อสายเซิร์บเกือบ 50 คน ฐานก่ออาชญากรรมสงครามในเมืองซเรเบรนิซา รวมถึงพลเอกรัตโก มลาดิช อดีตผู้บัญชาการทหาร และราดอวาน คาราจิช ผู้นำฝ่ายการเมืองของเซิร์บบอสเนีย

มลาดิชและคาราจิชได้รับโทษจำคุกตลอดชีวิตในข้อหาฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ (genocide) หลังศาลพบหลักฐานแสดงให้เห็นว่าการสังหารหมู่ดังกล่าวมีการวางแผนอย่างเป็นระบบ

"อาชญากรรมที่เกิดขึ้นนี้ถือเป็นหนึ่งในเหตุการณ์ที่โหดร้ายที่สุดที่มนุษยชาติประสบมา รวมถึงการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์และการทำลายล้างซึ่งถือเป็นอาชญากรรมต่อมนุษยชาติ" อัลฟอนส์ โอรี ผู้พิพากษาหัวหน้าคณะแห่งศาลอาญาระหว่างประเทศสำหรับอดีตยูโกสลาเวียกล่าว ก่อนตัดสินโทษจำคุกตลอดชีวิตแก่พลเอกมลาดิชในปี 2017

ระหว่างการพิจารณาคดี ศาลได้รับฟังคำให้การสุดสะเทือนใจจากผู้รอดชีวิตและญาติของผู้เสียชีวิต ซึ่งบางคนให้การว่า มีชายบางคนถูกฝังทั้งเป็น ขณะที่เหยื่อบางรายต้องถูกบังคับให้ดูลูกของตนเองถูกสังหารต่อหน้า

ผู้เสียชีวิตจากเหตุการณ์สังหารหมู่จำนวนมากถูกฝังที่สุสานโปโตชารี ซึ่งตั้งอยู่ไม่ไกลจากเมืองซเรเบรนิซา หลุมศพสีขาวเรียงรายนับพันหลุมกระจายตัวอยู่บนเนินเขาท่ามกลางป่าไม้

นายโคฟี อันนัน อดีตเลขาธิการสหประชาชาติ เคยกล่าวว่า "โศกนาฏกรรมแห่งซเรเบรนิซาจะตามหลอกหลอนประวัติศาสตร์ของสหประชาชาติตลอดไป"

'เป็นอาชญากรรม แต่ไม่ใช่การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์'

THE INHABITANTS OF SREBRENICA TAKE REFUGE IN TUZLA (Photo by © Patrick Robert/Sygma/CORBIS/Sygma via Getty Images)
คำบรรยายภาพ, ผู้ที่อยู่อาศัยในเมืองซเรเบรนิซาต้องถูกบังคับให้ลี้ภัยไปยังเมืองทูซลา

อย่างไรก็ดี ชาวเซิร์บบอสเนียส่วนใหญ่ รวมถึงประชาชนจำนวนมากในเซอร์เบีย ได้ปฏิเสธซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในซเรเบรนิซาเมื่อปี 1995 ไม่ใช่การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์

ในปี 2024 สมาชิกสภานิติบัญญัติชาวบอสเนียเชื้อสายเซิร์บได้ลงมติรับรองรายงานที่ระบุว่าการสังหารชาวมุสลิมกว่า 8,000 คนในซเรเบรนิซาระหว่างสงครามบอสเนียไม่ใช่การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์

มิโลราด โดดิก ผู้นำของฝ่ายเซิร์บบอสเนีย กล่าวว่า "ปฏิบัติการของกองทัพเซิร์บบอสเนียในซเรเบรนิซาเป็นความผิดพลาดครั้งใหญ่"

เขากล่าวว่า "มันเป็นอาชญากรรม แต่ไม่ใช่การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์"

พวกเขายังอ้างว่า ผู้เสียชีวิตราว 2,000 คนเป็นทหารมุสลิมบอสนีแอกที่เสียชีวิตระหว่างการสู้รบ และบางรายอ้างว่าเป็น "การล้างแค้นให้กับชาวเซิร์บที่ถูกสังหารในหมู่บ้านรอบ ๆ ซเรเบรนิซา"

ในขณะเดียวกัน มติของสหประชาชาติที่ประกาศให้วันที่ 11 ก.ค. ของทุกปีเป็น "วันสากลแห่งการรำลึกและทบทวนเหตุการณ์ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในซเรเบรนิซา" ยังได้ประณามการปฏิเสธเหตุการณ์สังหารหมู่ดังกล่าวรวมถึงประณามการเชิดชูผู้กระทำความผิดใด ๆ ก็ตามในสงครามด้วย

โครงสร้างประชากรของภูมิภาคนี้ในปัจจุบันเป็นอย่างไร ?

ก่อนสงครามในช่วงทศวรรษ 1990 เมืองซเรเบรนิซาเคยเป็นเมืองที่มีชาวมุสลิมบอสนีแอกเป็นประชากรกลุ่มก้อนใหญ่ของเมือง แต่ในปัจจุบัน ประชากรส่วนใหญ่ในพื้นที่กลับกลายเป็นชาวเซิร์บ

หลังสิ้นสุดสงคราม บอสเนียถูกแบ่งแยกออกเป็นเขตปกครองหลัก 2 พื้นที่ ได้แก่ เขตสาธารณรัฐเซิร์ปสกา (Republika Srpska) และเขตสหพันธรัฐบอสเนีย-เฮอร์เซโกวีนา (Federation of Bosnia-Herzegovina) โดยเมืองซเรเบรนิซาตั้งอยู่ในเขตสาธารณรัฐเซิร์ปสกา

ตลอดหลายปีหลังสงคราม ประชากรชาวบอสนีแอกในซเรเบรนิซาลดลงอย่างต่อเนื่อง ขณะที่ประชากรชาวเซิร์บเพิ่มขึ้น

ในภาพรวม เขตสาธารณรัฐเซิร์ปสกามีประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวเซิร์บ ส่วนเขตสหพันธรัฐบอสเนีย-เฮอร์เซโกวีนา มีชาวมุสลิมบอสนีแอกเป็นประชากรกลุ่มหลัก