Muxuu Turkigu ugu janjeeraa ka qayb noqoshada dagaalka Xuutiyiinta iyo Sacuudiga ka dhaxeeya?

Kordhinta weerarrada ay fallaagada Xuutiyiintu ku hayaan bartilmaameedyadooda Sacuudi Carabiya iyo isku-daygooda ay ku carqaladeynayaan dhaqdhaqaaqa maraakiibta shidaalka ee Badda Cas ayaa sii kordhiyay xiisadda gobolka, waxayna khatar ku yihiin xasilloonida dhaqaalaha caalamka.

Dalal dhowr ah, oo ay ku jiraan Boqortooyada Ingiriiska iyo Faransiiska, ayaa ka baarandagaya sidii ay uga qayb qaadan lahaayeen hawshan.

Dalalkan ayaa wadaaga hadaf ah inay gacanta ku dhigaan dhaqdhaqaaqa maraakiibta iyagoo taageeraya Sacuudi Carabiya, si aanay hawshani u sii dheeraan.

Turkiguna wuxuu ka mid yahay dalalkan.

Wasiirka Arrimaha Dibadda Hakan Fidan ayaa toddobaadkii hore sheegay in Turkigu uu dabooli karo baahiyaha milateri ee Sacuudi Carabiya, gaar ahaan dhinaca farsamada.

Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan, oo wareysi uu siiyay majaladda Newsweek la daabacay 25-kii Sebtembar, ayaa sidoo kale soo hadal-qaaday Heshiiskii Makka, isagoo xasuusiyay in heshiiskaasi uu dhigayay in weerar hubaysan oo lagu qaado mid ka mid ah saddexdaas dal loo arki doono weerar lagu qaaday dhammaan dhinacyada, wuxuuna yiri:

"Nooca jawaabta halkan laga bixinayo waxaa lagu go'aamin karaa iyadoo la eegayo codsiga iyo baahiyaha dalka la weeraray. Baahiyahaas waxaa ka mid noqon kara taageerada dhanka sirdoonka, saadka, ama rasaasta; iyadoo ku xiran heerka khatarta, waxaa sidoo kale la tixgelin karaa taageero milateri oo dheeraad ah. Hay'adaha siyaasadeed iyo kuwa milateri ee ay arrintani khusayso ayaa go'aamin doona sida waxyaabahaas loo hirgelinayo iyadoo la kaashanayo."

War-saxaafadeed wadajir ah oo ay la soo saareen Kooxda Afarta Dal ee Gobolka (Masar, Sacuudi Carabiya, iyo Baakistaan) oo ku saabsan weerarrada sii kordhaya ee Xuutiyiinta, ayay Turkigu ku xuseen "xaqqa ay Sacuudi Carabiya u leedahay is-difaacidda."

Kulanka ay magaalada New York ku yeesheen wasiirrada arrimaha dibadda ee Turkiga, Pakistan, iyo Sacuudi Carabiya 24-kii Sebtembar, kaas oo ay isla markiiba xigtay kulankii taliyayaasha ciidamada ee saddexdaas dal 25-kii Sebtembar, ayaa calaamad u ah marxalad muhiim ah oo lagu muujinayo mowqifka milateri ee wadajirka ah ee Isbahaysiga Makka.

Inta lagu guda jiro hawshan, waxaa la filayaa in dhinacyadu ay ka wada hadlaan qaabka ay u wadi doonaan arrimaha la xiriira difaaca hawada iyo sirdoonka.

Waxaa jira sababo badan oo muhiim ah oo ka dambeeya qorshaha Turkiga uu ugu jiro inuu si firfircoon uga qaybqaato hawshan isla markaana uu bixiyo taageero la taaban karo.

Mas'uuliyadda ka dhalatay Is-bahaysigii Makka

Midda ugu horreysa ee arrimahan waa Heshiiska Difaaca Wadajirka ah ee Makka, kaas oo ay 7-dii Agoosto saxiixeen hoggaamiyeyaasha Turkiga, Pakistan, iyo Sacuudi Carabiya. Sidaas darteed, saddexdan waddan waxay ku dhawaaqeen dhismaha "Isbahaysiga Makka."

Bayaanka wadajirka ah — kaas oo ay ku jirtay weedha ah "Heshiisku wuxuu higsanayaa inuu xoojiyo awoodda wadajirka ah ee lagu hor-tagayo nooc kasta oo gardarro ah, wuxuuna dhigayaa in weerar hubaysan oo lagu qaado mid ka mid ah saddexdaas waddan loo arki doono mid lagu qaaday dhammaantood" — ayaa loo arkay ballan-qaad muhiim ah oo ay isbahaysigu ku muujinayaan inay is-difaacayaan.

Wasiirka Arrimaha Dibadda Hakan Fidan ayaa sheegay in mabda'ani uusan ka duwanayn Qodobka 5-aad ee heshiiska NATO, sidaas darteedna uu saddexda waddan ka dhigayo kuwo mas'uul ka ah weerarrada lagu qaado madax-bannaanida iyo dhulka midba midka kale.

horumarinta xiriir gaar ah oo lala yeesho Sacuudi Carabiya

Mid ka mid ah sababaha ka dambeeya doorka firfircoon ee ay Turkigu ku leeyihiin geeddi-socodkan ayaa ah ujeeddada ah in la sii xoojiyo xiriirka kala dhexeeya Sacuudi Carabiya — oo ka mid ah waddamada ugu waaweyn ee saliidda dhoofiya — kaas oo si weyn u kobcay sannadihii u dambeeyay.

Turkiga, oo mar walba qiimeeya xiriirka kala dhexeeya Sacuudi Carabiya, ayaa muujiyay taageerada uu u hayo Riyadh xilligii uu billowday qalalaasaha Xuutiyiinta ee Yemen sannadihii 2014-2015, wuxuuna ku dhawaaqay inuu bixin doono taageero dhanka saadka iyo agabka ah oo lagu taageerayo hawlgalka ay billowday ciidanka Sacuudiga.

Xiriirka u dhexeeya Ankara iyo Riyadh, oo xumaaday ka dib dilkii weriyaha Sacuudiga ah ee mucaaradka ahaa Jamal Khashoggi oo lagu dilay qunsuliyadda Sacuudiga ee Istanbul sannadkii 2018-kii, ayaa bilaabay inay caadi ku soo noqdaan ka dib booqashadii Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan uu ku tagay halkaas sannadkii 2022-kii.

Kordhinta dhawaanahan lagu sameeyay xiriirka siyaasadeed ee u dhexeeya labada dal ayaa bilaabay inay keenaan natiijooyin la taaban karo, gaar ahaan dhinacyada warshadaha difaaca iyo amniga.

Iyadoo xiisaha Mareykanka ee ku aaddan Bariga Dhexe uu sii yaraanayo, haddana waxaa la arkaa in Turkigu uu doonayo inuu xoojiyo iskaashiga dhanka milatariga iyo difaaca ee uu la leeyahay dhammaan waddamada Golaha Iskaashiga Khaliijka (GCC), gaar ahaan Sacuudiga; waxaana "Isbahaysiga Makka" loo arkaa madal muhiim ah oo arrintan la xiriirta.