Hormuz ma furmi doonaa, cunaqabateyntana ma laga qaadi doonaa? Qodobbada muhiimka ah ee heshiiska Iran iyo Mareykanka

Heshiis lagu soo afjarayo colaadda Iran iyo Mareykanka ayaa ku dhow heerka ugu dambeeya, waxaana ku jira in dib loo furo marinka Hormuz, sida uu sheegay wasiirka arrimaha dibadda ee Iran Abbas Araghchi.

Wuxuu u sheegay telefishinka dowladda Iran in heshiiskan uu sidoo kale ku jiro in Mareykanku ka qaado tallaabooyinka cunaqabateynta ee uu saaray Iran. Si kastaba ha ahaatee, wadahadallada ku saabsan barnaamijka nukliyeerka Iran ayaa dib loo sii wadi doonaa.

Saraakiil Mareykan ah ayaa sidoo kale xaqiijiyay qaybo ka mid ah heshiiskan, iyagoo sheegay in Iran la siin doono faa'iidooyin dhaqaale kaliya marka ay si buuxda u fuliso waajibaadkeeda.

Colaaddan ayaa bilaabatay 28 Febraayo, kadib weerarro ay Mareykanka iyo Israa'iil ku qaadeen Iran. Intaas kadib, Iran waxay weerarro ka fulisay Israa'iil iyo dalalka Khaliijka ee xulafada la ah Mareykanka, waxayna sidoo kale xirtay marinka muhiimka ah ee gaadiidka shidaalka iyo gaaska dabiiciga ee Hormuz.

Inkasta oo heshiis xabbad-joojin ah la aqbalay bishii Abriil, haddana Iran iyo Mareykanka ayaa mararka qaar is-weheshanayay. Toddobaadkan gudihiisa waxaa dhacay laba wareeg oo weerarro is-dhaafsi ah.

Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa Khamiistii sheegay in uu joojiyay weerarro qorsheysnaa, maaddaama wada-hadallada lagu gaaray "xal muhiim ah", isla markaana ay suuragal tahay in heshiis dhowaan la gaaro.

Jimcihii, warbaahinta Iran waxay faafisay faahfaahinta heshiis ka kooban 14 qodob. Si kastaba ha ahaatee, Donald Trump ayaa sheegay in dukumeentigaas "uusan wax xiriir ah la lahayn runta".

Dhowr saacadood kadib, Ra'iisul Wasaaraha Pakistan Shehbaz Sharif ayaa sheegay in heshiis is-afgarad (MOU) ah oo u dhexeeya Mareykanka iyo Iran la oggolaaday, isla markaana geeddi-socodka ugu dambeeya uu socdo.

Wasiirka arrimaha dibadda Iran Abbas Araghchi ayaa sheegay in Golaha Sare ee Amniga Qaranka Iran ay ka jiraan taageero iyo diidmo labadaba ku saabsan heshiiskan, isla markaana go'aan mideysan oo kama dambeys ah aan weli la gaarin.

Wuxuu yiri: "Hadda waa in aan sugnaa. Haddii oggolaansho la helo, heshiiskan waxaa loo gudbin doonaa saxiix fog."

Wadahadalladan waxaa ka maqan Israa'iil. Ujeeddada wada-hadalladan waa in la kordhiyo xabbad-joojinta isla markaana laga bilaabo wadahadallo ku saabsan arrimo muhiim ah sida barnaamijka nukliyeerka Iran.

Dalalka reer galbeedka ayaa muddo tobnaan sano ah ku eedeeynayay Iran inay doonayso inay samaysato hub nukliyeer ah, halka Iran ay sheegtay in barnaamijkeedu uu yahay mid loogu talagalay tamar koronto iyo cilmi-baaris, isla markaana ay si buuxda u diidday eedeymahaas.

Sida ay sheegeen saraakiisha Mareykanka, haddii heshiiskan la dhaqan geliyo, marinka Hormuz dib ayaa loo furi doonaa, taas beddelkeedana Mareykanku wuxuu ka qaadi doonaa xayiraadaha saaran maraakiibta Iran. Tallaabooyinkan ayaa la filayaa in si degdeg ah loo hirgeliyo.

Kadib waxaa bilaaban doona 60 maalmood oo wadahadal ah, kuwaas oo diiradda lagu saari doono uranium-ka la hodmiyay ee Iran.

Saraakiishu waxay sheegeen in walxahan la burburin doono halka ay yaallaan, kadibna dalka laga saari doono. Si kastaba ha ahaatee, habka saxda ah ee tan loo fulin doono weli lama qeexin.

Dhanka dhaqaalaha, Mareykanku wuxuu si cad u sheegay in aan Iran marka hore la siin doonin wax gargaar dhaqaale ah. Halkii, cunaqabateynta ayaa si tartiib tartiib ah loo qaadi doonaa si Iran dib loogu soo daro nidaamka dhaqaalaha caalamiga ah.

Heshiiskan sida la sheegay, Iran waxaa laga doonayaa inay joojiso maalgelinta ururrada sida Xisbullah ee ka howlgala Lubnaan. Saraakiisha Mareykanka waxay sheegeen in heshiiskani uusan ku salaysnayn kalsooni, balse uu ku dhisan yahay tallaabooyin la taaban karo.

Faa'iidooyinka dhaqaale waxaa la siin doonaa Iran kaliya marka si rasmi ah loo xaqiijiyo inay fulisay shuruudaha heshiiska.

Waxaa jira rajo taxaddar leh oo ka dhex jirta Mareykanka, Iran, Pakistan iyo Qadar oo ah dalal dhexdhexaadinaya. Si kastaba ha ahaatee, heshiis kama dambeys ah weli lama gaarin, waxaana haray waqti iyo wada-hadallo dheeraad ah.

Bilihii la soo dhaafay, waxaa marar badan soo baxay fursado heshiis oo la filayay, balse qaar badan ayaa burburay marxaladaha ugu dambeeya.

Sida uu sheegay maamulka Mareykanka, farqiga markan ayaa ah in heshiiska uu muujinayo hufnaan iyo rajo ka badan kuwii hore.

Wasiirka arrimaha dibadda Iran Abbas Araghchi ayaa sheegay in "mar haddii wajiyada ugu dambeeya ee wada-hadallada la dhammaystiro, heshiisku wuxuu diyaar u noqon doonaa saxiix, taasna waxay dhici kartaa maalmo gudahood. Aad ayaan rajo u qabaa."

Wuxuu sheegay in qodobka koowaad ee MOU uu yahay in Mareykanku ka qaado xayiraadda badda ee Iran.

Marka laga hadlayo Marinka Hormuz, wuxuu sheegay in habka maamulka marinkan uusan sidii hore ahaan doonin. Iran waxay markii hore ku adkaysanaysay in maraakiibta soo maraya laga qaado lacag, halka Mareykanku uu doonayo marin xor ah oo ay maraakiibta oo dhan si siman u isticmaali karaan.

Heshiiskan waxaa sidoo kale lagu tixgelinayaa joojinta colaadda u dhexeysa Israa'iil iyo Xisbullah. Si kastaba ha ahaatee, warar hore oo Mareykan ah ayaa sheegaya in Lubnaan laga yaabo in aanu si rasmi ah uga mid noqon heshiiska.

Dhanka kale, Ra'iisul Wasaaraha Israa'iil Benjamin Netanyahu ayaa sheegay in haddii Xisbullah ay sii waddo weerarrada waqooyiga Israa'iil, tallaabo adag laga qaadi doono.