زنان هرگز قرار نبود هنگام زایمان به پشت دراز بکشند

در طول هزاران سال، در سراسر جهان، زنان معمولا در وضعیت‌های عمودی زایمان می‌کردند؛ از زانو زدن مانند کلئوپاترا گرفته تا استفاده از چهارپایه‌ها و صندلی‌های مخصوص زایمان یا حالت چمباتمه. در واقع، چمباتمه زدن می‌تواند قطر لگن را دست‌کم ۲/۵ سانتی‌متر افزایش دهد و همراه با نیروی گرانش، زایمان را بسیار آسان‌تر می‌کند.

پس چرا امروز بسیاری از زنان در حالت درازکشیده به پشت زایمان می‌کنند؟

جنت بالاسکاس، بنیان‌گذار «مرکز زایمان فعال» در بریتانیا و نویسنده چندین کتاب درباره اینکه مادران چگونه می‌توانند نقش فعال‌تری در مدیریت تجربه زایمان خود داشته باشند، می‌گوید «در میان متخصصان و زنان باردار، ناآگاهی گسترده‌ای نسبت به فیزیولوژی زایمان وجود دارد.»

خانم بالاسکاس در سال ۱۹۸۲ «مانیفست زایمان فعال» را منتشر کرد که به یکی از اصول محوری سازمان او بدل شد.

در این مانیفست آمده است «در سراسر جهان و در طول هزاران سال، زنان به‌طور طبیعی در وضعیت‌های عمودی یا چمباتمه زایمان کرده‌اند» و تاکید شده «فارغ از نژاد یا فرهنگ، همین وضعیت‌های عمودی همواره غالب بوده‌اند.»

خانم بالاسکاس می‌گوید در کشورهای پساصنعتی، بیشتر زنان در بیمارستان‌ها به زایمان در وضعیت‌های خوابیده محدود می‌شوند.

او استدلال می‌کند: «این شیوه غیرمنطقی است، زایمان را بی‌دلیل پیچیده‌تر و پرهزینه‌تر کرده، فرایندی طبیعی را به رویدادی پزشکی تبدیل می‌کند و زن در حال زایمان به بیماری منفعل بدل می‌شود.»

او می‌گوید «هیچ گونه دیگری در چنین لحظه سرنوشت‌سازی، چنین وضعیت نامناسبی را برای زایمان انتخاب نمی‌کند.»

کارشناسان دیگر نیز با این نظر هم‌عقیده‌اند. هانا دالن، استاد مامایی در دانشگاه سیدنی غربی استرالیا، در یادداشتی در سال ۲۰۱۳ برای وب‌سایت «کانورسیشن» نوشت که زایمان در حالت خوابیده «پدیده‌ای نسبتا مدرن» به شمار می‌آید.

بارداری به‌عنوان «بیماری»

تنها در ۳۰۰ تا ۴۰۰ سال اخیر بوده است که زنان عمدتا به پشت دراز کشیده زایمان کرده‌اند. این تغییر را می‌توان به مردی فرانسوی به نام فرانسوا موریسو نسبت داد. او ادعا می‌کرد که حالت نیمه‌خوابیده هم برای زن باردار راحت‌تر است و هم برای پزشک مردی که بر بالین او حاضر است، مناسب‌تر. در همان زمان نیز جریانی در حال شکل‌گیری بود که می‌کوشید ماماها را کنار بگذارد و به‌جای آن‌ها جراحان مرد را در زایمان‌ها حاضر کند.

موریسو بارداری را نوعی بیماری می‌دانست. او در کتاب خود در سال ۱۶۶۸ با عنوان «بیماری‌های زنان آبستن و زنان در بستر زایمان» توصیه کرده بود: «بهترین و مطمئن‌ترین کار این است که زن در بستر خود زایمان کند تا از دردسر و زحمت انتقال و بازگرداندن او به آنجا پس از زایمان جلوگیری شود.»

اما برخی پژوهشگران معتقدند تغییر در وضعیت زایمان در واقع شاید به فرانسوی دیگری مربوط باشد که هم‌زمان با موریسو زندگی می‌کرد: لوئی چهاردهم.

لورن داندس، استاد جامعه‌شناسی کالج مک‌دنیل در ایالت مریلند آمریکا، در مقاله سال ۱۹۸۷ خود درباره تحول وضعیت‌ زایمان نوشت: «از آنجا که گفته می‌شود لوئی چهاردهم از تماشای زایمان زنان لذت می‌برد، زایمان روی چهارپایه به دلیل محدود کردن میدان دید او مایه نارضایتی‌اش شد و او را به ترویج وضعیت جدید نیمه‌خوابیده واداشت.»

او گفت: «مشخص نیست سیاست پادشاه تا چه اندازه اثرگذار بوده است، اما به احتمال زیاد رفتار خاندان سلطنتی تا حدی بر شیوه رفتار و نگرش مردم تاثیر گذاشته است.»

«درخواستی که به لویی چهاردهم نسبت داده می‌شود، همزمان با رواج یافتن این تغییر در شیوه زایمان مطرح شد و به احتمال زیاد یکی از عوامل موثر در آن بوده است.»

فارغ از اینکه زایمان در حالت خوابیده به پشت چگونه رواج پیدا کرد، این روند ماندگار شد و به زیان تجربه زایمان زنان تمام شد.

خانم بالاسکاس می‌گوید: «زایمان به فرایندی نهادینه بدل شده و گزینه‌هایی مانند زایمان در خانه، که برای بسیاری از زنانی مناسب‌تر است که خواهان زایمانی فیزیولوژیک یا «طبیعی» هستند، رو به کاهش گذاشته‌اند.»

شواهد علمی

دلیل اصلی اینکه زنان در طول هزاران سال در وضعیت‌های عمودی زایمان کرده‌اند، ساده است: گرانش. نوزاد باید از مجرای زایمان به سمت پایین حرکت کند و گرانش به این فرایند کمک می‌کند.

نشان داده شده است که اگر زنان در فرایند زایمان به حال خود رها شوند، به‌طور غریزی به جلو خم می‌شوند، نه به عقب، و حالت‌هایی مانند چمباتمه زدن، تکیه دادن به جلو روی دست‌ها و زانوها یا تکیه کردن به یک وسیله کوتاه را انتخاب می‌کنند.

در سال ۲۰۱۳ مروری بر ۲۵ مطالعه با مشارکت بیش از ۵۲۰۰ زن نشان داد زنانی که به‌جای دراز کشیدن در تخت، در وضعیت عمودی و همراه با تحرک زایمان کرده بودند، از نظر پیامدهای مهم دیگر نیز وضعیت بهتری داشتند؛ از جمله «کاهش خطر سزارین، استفاده کمتر از اپیدورال برای تسکین درد و کمتر بودن احتمال بستری شدن نوزادانشان در بیمارستان».

این بررسی در عین حال خاطرنشان کرد که درباره زنان در گروه‌های پرخطر، هنوز به مطالعات بیشتری نیاز است، زیرا برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که زایمان در وضعیت‌های عمودی ممکن است با افزایش خون‌ریزی همراه باشد.

همچنین مشخص شده است که زایمان در وضعیت‌های عمودی می‌تواند مدت زمان فرایند زایمان را کوتاه‌تر کند.

خانم دالن در سال ۲۰۱۳ نوشت «قرار گرفتن در وضعیت عمودی در طول زایمان و به دنیا آوردن نوزاد در همین وضعیت، هم برای مادر و هم برای نوزاد مزیت دارد.» او مزیت‌هایی را برشمرد، از جمله انقباض‌های موثرتر، درد کمتر مادر، نیاز کمتر به فورسپس، زایمان با وکیوم و برش میان‌دوراه، و نیز اکسیژن‌رسانی بهتر به نوزاد در رحم مادر، زیرا رحم بر آئورت (بزرگ‌ سرخ‌رگ) فشار وارد نمی‌کند.

خانم دالن و همکارانش در سال ۲۰۱۱ مطالعه‌ای روی زنان در حال زایمان انجام دادند تا مشخص شود آیا محیط زایمان بر وضعیتی که زنان هنگام زایمان انتخاب می‌کنند تاثیر می‌گذارد یا نه. آن‌ها دو محیط را بررسی کردند: مراکز زایمان که در آن‌ها تجهیزات حمایتی مانند توپ، چهارپایه زایمان و صندلی شنی در دسترس بود، و بخش‌های زایمان که در آن‌ها تنها گزینه، تخت پزشکی بیمارستانی بود.

آن‌ها دریافتند زنانی که در مراکز زایمان بودند، در مقایسه با زنان حاضر در بخش‌های زایمان، در مرحله اول و دوم زایمان بسیار بیشتر در وضعیت‌های عمودی قرار می‌گرفتند؛ به‌طوری که در مراکز زایمان ۸۲ درصد زنان چنین وضعیتی داشتند، در حالی که این رقم در بخش‌های زایمان ۲۵ درصد بود.

خانم بالاسکاس می‌گوید اکنون در کشورهای غربی نسبت به مفهوم «زایمان فعال» آگاهی بیشتری ایجاد شده است؛ رویکردی که به مادر امکان می‌دهد در طول زایمان آزادانه و غریزی حرکت کند و به‌جای خوابیدن به پشت و متصل بودن به دستگاه‌ها و مانیتورها، در وضعیت‌های عمودی قرار بگیرد. او می‌گوید نرخ سزارین همچنان «به شکلی نگران‌کننده» در حال افزایش است.

او می‌افزاید: «در بریتانیا، زایمان فعال به تحول در خدمات زایمان منجر شده و گزینه‌هایی مانند مراکز زایمانی را به وجود آورده است که زیر نظر ماما اداره می‌شوند.» او توضیح می‌دهد که این مراکز معمولا در داخل بیمارستان‌ها قرار دارند و به‌طور ویژه طوری طراحی شده‌اند که زنان در آن‌ها آزادی حرکت داشته باشند و به استخر زایمان دسترسی پیدا کنند. «چنین چیزی ۵۰ سال پیش وجود نداشت.»

در دستورالعمل‌های «موسسه ملی سلامت و مراقبت عالی بریتانیا» (نایس) توصیه شده است که زنان در حال زایمان «باید از دراز کشیدن به حالت طاق‌باز یا نیمه‌ طاق‌باز در مرحله دوم زایمان بازداشته شوند و به اتخاذ هر وضعیت دیگری که برایشان راحت‌تر است، تشویق شوند».

همان‌طور که همیشه گفته می‌شود، آگاهی قدرت است و هرچه زنان بیشتر درباره گزینه‌های زایمان خود اطلاع داشته باشند، با اطمینان و آسودگی بیشتری می‌توانند آنچه را برایشان مناسب است انتخاب کنند.

آیلین هاتن، مامایی که وارد عرصه دانشگاهی شده و اکنون برنامه آموزش مامایی دانشگاه مک‌مستر کانادا را اداره می‌کند و نویسنده چندین مقاله درباره زایمان است، می‌گوید «آموزش عمومی درباره گزینه‌های زایمان همیشه سودمند است.»

«کافی است به بازنمایی زایمان در ادبیات عامه‌پسند، تلویزیون و سینما نگاهی بیندازیم تا خیلی زود روشن شود فرایند زایمان چگونه به شکلی نادرست تصویر می‌شود. ارائه تصویری متعادل‌تر در برابر این بازنمایی، قطعا مفید خواهد بود.»