آیا حزب‌الله لبنان ۲۰۰ میلیون دلار از ایران برای کمک به آوارگان دریافت کرده است؟

حزب‌الله لبنان از برنامه‌ای برای کمک به خانواده‌های آواره و آسیب‌دیده از جنگ به منظور اجاره مسکن و خرید لوازم منزل خبر داده است. ارزش کمک‌های این برنامه برای هر خانواده واجد شرایط به ۱۴ هزار دلار می‌رسد. این اعلام چند روز پس از انتشار گزارشی از خبرگزاری رویترز درباره دریافت ۲۰۰ میلیون دلار از ایران توسط حزب‌الله صورت گرفت؛ موضوعی که آمریکا آن را رد کرده است.

علی دعموش، رئیس شورای اجرایی حزب‌الله، در ۱۳ اکتبر طی یک نشست خبری در شهرداری غبیری در حومه جنوبی بیروت گفت این کمک‌ها در چهار مرحله طی یک سال پرداخت خواهند شد و خانواده‌های واجد شرایطی را شامل می‌شوند که در جنگ‌های سپتامبر ۲۰۲۴ و مارس ۲۰۲۶ آسیب دیده‌اند.

دعموش در سخنان خود دریافت مبلغی را که رویترز گزارش داده بود تایید نکرد و منبع تامین مالی این برنامه را نیز مشخص نکرد. او فقط گفت حزب‌الله درباره مجموع مبالغ هر یک از پرداخت‌های برنامه‌ریزی‌شده صحبت نمی‌کند.

منبع تامین مالی چیست؟

رویترز در گزارشی که ۷ اکتبر منتشر شد، به نقل از دو منبع مطلع نوشت حزب‌الله در ماه سپتامبر ۲۰۰ میلیون دلار از تهران دریافت کرده تا به لبنانی‌هایی که در نتیجه جنگ امسال با اسرائیل آواره شده‌اند کمک کند.

به گفته این دو منبع، این پول با وجود تشدید فشار اقتصادی آمریکا بر ایران و افزایش دشواری انتقال پول به حزب‌الله به دست این گروه رسیده است، اما آن‌ها جزئیاتی درباره نحوه انتقال آن به لبنان ارائه نکردند.

رویترز از واسطه‌هایی که در انتقال پول نقش داشته‌اند نقل کرده است که آن‌ها ۲۰ درصد کمیسیون دریافت کرده‌اند. یکی از این افراد گفته است این میزان چهار برابر نرخ معمول کمیسیون بوده و به گفته او با سطح خطر مرتبط با معامله با حزب‌الله تناسب داشته است.

یکی از منابع گفت حزب‌الله برای انتقال پول از طریق شرکت‌های مالی‌ که پیش‌تر این کار را انجام می‌دادند با مشکلات فزاینده‌ای روبه‌رو شده است. او توضیح داد این شرکت‌ها که در عراق و دوبی مستقر بودند، دیگر گزینه قابل استفاده‌ای نیستند و در ترکیه نیز تحت فشار قرار گرفته‌اند.

تامی پیگوت، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، صحت این گزارش را رد کرد و گفت چنین پولی «وجود ندارد». او حزب‌الله را متهم کرد که با انتشار روایت‌های نادرست درباره ورود پول نقد از ایران تلاش می‌کند آبروی خود را حفظ کند.

یک سخنگوی وزارت دارایی آمریکا نیز گفت ایران با کمبود پول و راه‌های انتقال آن روبه‌رو شده و پولی برای تامین مالی آنچه او «کارزار تروریستی» توصیف کرد، در اختیار ندارد.

یک مقام حزب‌الله پیش‌تر به رویترز گفته بود این گروه توانسته مبلغی پول فراهم کند و برنامه توزیع آن بعدا اعلام خواهد شد، اما منبع آن را فاش نکرده بود.

طبق این گزارش، وزارت خارجه ایران و نمایندگی دائم این کشور در ژنو به درخواست‌های رویترز برای اظهارنظر پاسخ ندادند.

ارزش کمک‌های اعلام‌شده چقدر است؟

در کنفرانس خبری، علی دعموش، رئیس شورای اجرایی حزب‌الله، سقف کمک‌های مالی برای هر خانواده واجد شرایط را ۱۴ هزار دلار در بیروت و ضاحیه جنوبی و ۱۲ هزار دلار در سایر مناطق اعلام کرد.

این کمک‌ها شامل ۸ هزار دلار کمک ثابت برای تأمین اثاثیه منزل و کمک‌هزینه اجاره مسکن به مبلغ ۶ هزار دلار در بیروت و ضاحیه جنوبی و ۴ هزار دلار در سایر مناطق است.

دعموش گفت این مبالغ همان ارقامی است که حزب‌الله پس از جنگ سپتامبر ۲۰۲۴ برای کمک‌های اسکان در نظر گرفته بود. این کمک‌ها طی یک سال و در چهار قسط، با فاصله سه‌ماهه، پرداخت خواهد شد.

بر اساس این برنامه، قسط نخست برای خانواده‌های واجد شرایط در بیروت و ضاحیه جنوبی ۳۵۰۰ دلار و در سایر مناطق ۳ هزار دلار خواهد بود.

پیش‌تر خبرگزاری رویترز به نقل از منابعی گزارش داده بود که حزب‌الله قصد دارد به هر خانواده واجد شرایط ۳ هزار دلار به‌عنوان پرداخت اولیه اختصاص دهد و خانواده‌هایی را که روستاهایشان ویران شده یا در نتیجه حضور نیروهای اسرائیلی در انزوا قرار گرفته‌اند، در اولویت قرار دهد. یکی از این منابع شمار این خانواده‌ها را حدود ۵۰ هزار خانوار برآورد کرده بود.

دعموش در سخنان خود تعداد کل بهره‌مندان از این طرح را اعلام نکرد و گفت میزان پرداخت‌ها و شرایط بهره‌مندی از آن، به امکانات و منابع مالی موجود بستگی دارد.

چه کسانی از برنامه اسکان بهره‌مند می‌شوند؟

بر اساس آنچه دعموش اعلام کرده، این برنامه خانواده‌هایی را هدف قرار می‌دهد که دیگر امکان اقامت در خانه اصلی خود را ندارند و خانه جایگزینی نیز در اختیارشان نیست، تا به آن‌ها برای اجاره خانه و خرید اثاثیه کمک شود.

در مرحله نخست، واحدهای مسکونی‌ که به‌طور کامل ویران شده‌اند، ساختمان‌هایی که بر اساس بررسی کمیته‌های فنی باید تخریب شوند و همچنین خانه‌هایی که دچار آسیب سازه‌ای یا خسارت‌های سنگین غیرسازه‌ای شده و غیرقابل سکونت هستند، تحت پوشش قرار می‌گیرند.

این برنامه همچنین آوارگان مناطق مرزی اشغال‌شده یا مناطق مجاور آن‌ها را شامل می‌شود که به دلیل جلوگیری از بازگشت یا خطرهای ناشی از اشغال قادر نیستند به خانه‌های خود بازگردند؛ چه خانه‌هایشان ویران یا آسیب‌دیده باشد و چه سالم باقی مانده باشد.

دعموش گفته است خانه‌هایی که تحت پوشش قرار می‌گیرند باید محل سکونت اصلی و دائمی خانواده‌ها باشند، نه خانه‌های تابستانی، خانه‌های دوم یا خانه‌هایی که به دلیل مهاجرت صاحبانشان متروک مانده‌اند. همچنین خانواده دریافت‌کننده نباید خانه دیگری داشته باشد که بتواند جایگزین محل سکونت فعلی شود.

او تاکید کرد کمک‌ها شامل همه افراد واجد شرایط در مناطق لبنان که هدف حملات قرار گرفته‌اند خواهد شد، فارغ از وابستگی مذهبی یا سیاسی آن‌ها.

کمک‌ها چگونه پرداخت خواهند شد و نقش دولت چیست؟

دعموش گفت کمیته‌های ارزیابی خسارت و اسکان در مناطق آسیب‌دیده بیروت، جنوب لبنان و بقاع، مسئول شناسایی و ثبت واحدهای مسکونی مشمول این کمک‌ها خواهند بود. به گفته او، این فرایند بر اساس فرم واحدی انجام می‌شود که شرکت «معمار» آن را تهیه کرده است.

شرکت «معمار للهندسه والإنماء» یک شرکت پیمانکاری لبنانی است. وزارت دارایی آمریکا می‌گوید این شرکت به شورای اجرایی حزب‌الله وابسته است و در سپتامبر ۲۰۲۰ آن را تحریم کرد. واشنگتن، حزب‌الله را متهم کرده بود که از این شرکت برای پنهان کردن انتقال منابع مالی و دور زدن تحریم‌های آمریکا استفاده می‌کند؛ اتهاماتی که شرکت معمار آنها را رد کرده است.

بر اساس سازوکار اعلام‌شده، فرم‌ها برای تهیه فهرست افراد واجد شرایط به مدیریت شرکت ارسال خواهند شد. سپس این فهرست‌ها همراه با اسناد پرداخت به نهادهای سازمانی در مناطق فرستاده می‌شوند تا مراکز مراجعه و زمان تحویل اسناد را تعیین کنند و به افراد واجد شرایط اطلاع دهند چه زمانی برای دریافت و نقد کردن آن‌ها مراجعه کنند.

دعموش از مالکان املاک و فروشندگان اثاثیه خواست به این بهانه که حزب‌الله هزینه‌ها را پوشش می‌دهد، اجاره‌بها و قیمت اثاثیه را افزایش ندهند. او تاکید کرد کمک‌ها مرحله‌به‌مرحله پرداخت می‌شوند و یکجا در اختیار خانواده‌ها قرار نمی‌گیرند.

کمک‌های اعلام‌شده فقط هزینه‌های اسکان و خرید اثاثیه را پوشش می‌دهند و برنامه شامل تامین هزینه بازسازی خانه‌ها نمی‌شود.

دعموش تاکید کرد مسئولیت بازسازی و اسکان آوارگان بر عهده دولت لبنان است و برنامه حزب‌الله دولت را از وظایفش معاف نمی‌کند.

او دولت را متهم کرد که در رسیدگی به این پرونده کوتاهی کرده است؛ چه در زمینه تامین منابع مالی و اختصاص اعتبارات لازم و چه در تدوین سازوکاری برای ارزیابی خسارت‌ها و تعیین میزان غرامت‌ها.

دولت لبنان درباره این انتقادها اظهارنظر نکرده است، اما جوزف عون، رئیس‌جمهور لبنان، در سخنرانی آغاز دوره ریاست‌جمهوری خود در اوایل سال ۲۰۲۵ وعده داده بود مناطق آسیب‌دیده از حملات اسرائیل بازسازی شوند و بعدا نیز تاکید کرد بازگشت ساکنان روستاهای مرزی و بازسازی آن‌ها از اولویت‌های اوست.

نواف سلام، نخست‌وزیر لبنان، نیز بر تعهد دولت به بازسازی تاکید کرده است، اما در سپتامبر ۲۰۲۶ اذعان کرد که حجم ویرانی از توان مالی دولت فراتر است و اجرای پروژه‌ها به حمایت کشورهای عربی و جامعه بین‌المللی نیاز دارد.

دولت لبنان در ژانویه ۲۰۲۶، پیش از آغاز جنگ اخیر، سازوکاری برای بازسازی تصویب کرده بود که شامل ارزیابی خسارت‌ها و امکان پرداخت کمک‌هزینه اسکان به آوارگان روستاهای مرزی می‌شد.

اجرای این طرح به تامین منابع مالی مشروط شده بود و دولت جدول زمانی جامعی برای پرداخت غرامت‌ها مشخص نکرده بود.

رویترز در ماه سپتامبر از نواف سلام نقل کرد که مجموع خسارت‌های مادی و زیان‌های اقتصادی ناشی از دو جنگی که لبنان تجربه کرده است ممکن است از ۲۷ میلیارد دلار فراتر رود.