روستایی که در آن صدها مرد به دست همسرانشان کشته شدند

در ۱۴ دسامبر ۱۹۲۹، روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز به ماجرایی پرداخت که در مجارستان خبرساز شده بود و بسیاری را در شوک فرو برده بود. در آن روزها محاکمه نزدیک به ۵۰ زن آغاز شده بود که متهم بودند بیشتر مردان ساکن یک روستای دورافتاده در این کشور اروپایی را مسموم کرده و کشته‌اند.

هرچند این گزارش کوتاه بود، اما جزئیات تکان‌دهنده‌ای در خود داشت: گفته می‌شد بین سال‌های ۱۹۱۱ تا ۱۹۲۹، چندین زن در روستای نادی‌رِو که حدود ۱۳۰ کیلومتر در جنوب بوداپست قرار دارد، بیش از ۵۰ مرد را مسموم کرده‌اند.

این زنان که به «فرشته‌سازان» شهرت یافته بودند، متهم بودند مردان را با محلولی حاوی آرسنیک مسموم کرده و به قتل رسانده‌اند.

برخی این ماجرا را بزرگ‌ترین مورد قتل جمعی مردان به دست زنان در تاریخ معاصر می‌دانند.

زنان در برابر دادگاهی علنی حاضر شدند؛ دادگاهی که در آن یک نام بارها و بارها تکرار می‌شد: ژوژانا فازکاش، مامای روستا.

در آن زمان، زمانی که این روستا هنوز زیر سلطه امپراتوری اتریش-مجارستان قرار داشت و هیچ پزشکی در آن حضور نداشت، ماما عملا تنها فردی بود که خدمات درمانی ارائه می‌داد و انحصار امور پزشکی روستا را در اختیار داشت.

ماریا گونیا، از ساکنان روستا، در یک مستند رادیویی بی‌بی‌سی در سال ۲۰۰۴ گفت دلیل آن‌که فازکاش را محرک اصلی این مسمومیت‌ها می‌دانستند، این بود که همه زنان روستا مشکلات خود را با او در میان می‌گذاشتند.

او گفت: «به زنان گفت اگر با مردانشان مشکل دارند، او یک راه‌حل ساده دارد.»

اما هرچند فازکاش به عنوان عامل اصلی این قتل‌ها شناخته شد، اسناد پرونده و شهادت‌های زنان روستا تصویری از زندگی‌هایی سرشار از رنج ارائه می‌کنند؛ روایت‌هایی از آزار، بدرفتاری و تجاوزهایی که از سوی مردان بر آن‌ها رفته بود.

اما این ماجرا سال‌ها پنهان ماند. طبق گزارش‌های پلیس، نخستین قتل‌ها در ۱۹۱۱ ثبت شدند، اما تا سال ۱۹۲۹ هیچ تحقیقی آغاز نشد.

سرنخی که باعث شد به مجرمان برسند چه بود؟ گورستانی که ناگهان شروع به پر شدن کرد.

دورانی متفاوت

در سال ۱۹۱۱، زنی به نام ژوژانا فازکاش وارد روستای نادی‌رِو شد.

به گفته ماریا گونیا و بر اساس شهادت‌های مطرح‌شده در دادگاه، فازکاش به دو دلیل توجه مردم را به خود جلب کرد. نخست این‌که، علاوه بر مهارتش در مامایی، با درمان‌های دارویی نیز آشنایی داشت و حتی برخی مواد شیمیایی را برای تهیه داروها به کار می‌برد؛ دانشی که در آن منطقه چندان رایج نبود.

دلیل دوم این بود که کسی از شوهرش خبری نداشت.

ماریا گونیا روایت کرد: «در نادی‌رِو نه کشیشی بود و نه پزشکی. به همین دلیل، دانش و مهارت او باعث شد مردم به سراغش بروند و به او اعتماد کنند.»

او همچنین افزود: «این زن کم‌کم از چیزهایی که پشت درهای بسته خانه‌ها می‌گذشت باخبر شد؛ مردانی که همسرانشان را کتک می‌زدند، به آن‌ها تجاوز می‌کردند و بسیاری از آن‌ها به زنانشان خیانت می‌کردند. بدرفتاری و خشونت بسیار بود.»

در همین دوران، فازکاش دست به کاری زد که در آن زمان غیرقانونی بود: انجام سقط جنین برای زنانی که بارداری ناخواسته داشتند. به همین دلیل نیز محاکمه شد، اما هیچ‌گاه محکوم نشد.

گونیا می‌گوید مشکل اصلی این بود که بسیاری از ازدواج‌ها را خانواده‌ها ترتیب می‌دادند و دختران بسیار کم‌سن‌وسال را به ازدواج مردانی درمی‌آوردند که در برخی موارد، بسیار مسن‌تر از آن‌ها بودند.

او گفت: «در آن زمان طلاق وجود نداشت. حتی اگر مورد آزار یا بدرفتاری قرار می‌گرفتی، نمی‌توانستی از همسرت جدا شوی.»

اما گزارش‌های آن دوره به نکته دیگری نیز اشاره می‌کنند: بسیاری از این ازدواج‌های از پیش تعیین‌شده، با نوعی توافق قراردادی همراه بودند که مسائلی مانند زمین، ارث و تعهدات قانونی را در بر می‌گرفت.

گونیا در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی توضیح داد: «فازکاش کم‌کم زنان را متقاعد می‌کرد که می‌تواند مشکلاتشان را حل کند.»

نخستین مورد مسمومیت در سال ۱۹۱۱ رخ داد. در سال‌های پس از آن، شمار بیشتری از مردان جان خود را از دست دادند؛ در حالی که جنگ جهانی اول در جریان بود و امپراتوری اتریش-مجارستان نیز به تدریج فرو می‌پاشید.

در طول ۱۸ سال، بین ۴۵ تا ۵۰ مورد مرگ در میان شوهران و پدران خانواده‌ها رخ داد و پیکر آن‌ها در گورستان روستا به خاک سپرده شد.

کم‌کم بسیاری نادی‌رِو را «روستای قاتلان» می‌نامیدند.

این جزئیات توجه پلیس را جلب کرد. در اوایل سال ۱۹۲۹، مقام‌ها نبش قبرها را آغاز کردند تا اجساد را مورد بررسی قرار دهند و به مدرکی دست یافتند که می‌توانست علیه متهمان استفاده شود: آرسنیک.

محاکمه زنان

فازکاش در خانه‌ای معمولی و یک‌طبقه در روستا زندگی می‌کرد؛ خانه‌ای که رو به خیابان قرار داشت. گفته می‌شود بسیاری از سم‌هایی که در این قتل‌ها به کار رفتند، در همان خانه تهیه شده بودند.

در ۱۹ ژوئیه ۱۹۲۹، او از همان خانه دید که ماموران پلیس برای بازداشتش به سراغش آمده‌اند.

ماریا گونیا افزود: «وقتی دید ژاندارم‌ها به خانه‌اش نزدیک می‌شوند، فهمید که کارش تمام شده است. تا زمانی که آن‌ها به خانه رسیدند، او دیگر مرده بود؛ کمی از همان سمی را که خودش ساخته بود نوشیده بود.»

اما فازکاش تنها کسی نبود که مسئول این قتل‌ها شناخته می‌شد.

از سال ۱۹۲۹، در شهر سلنک، مرکز ایالت، ۲۶ زن محاکمه شدند.

هشت نفر از آن‌ها به اعدام محکوم شدند و بقیه به زندان فرستاده شدند؛ از این میان، هفت زن حکم حبس ابد دریافت کردند.

اما ماما تنها مقصر نبود.

کمتر کسی از میان این زنان به گناه خود اعتراف کرد و اینکه دقیقا چه انگیزه‌ای پشت این قتل‌ها بوده، هرگز به‌طور کامل روشن نشد.

گزا چِه، پزشک و تاریخ‌نگار، با استناد به اسناد دادگاه به بی‌بی‌سی گفت که هنوز هم جنبه‌های مرموز بسیاری از این پرونده بی‌پاسخ مانده‌اند.

این پژوهشگر می‌گوید: «درباره انگیزه‌های این زنان، نظریه‌های فراوانی وجود دارد؛ از فقر و طمع گرفته تا ملال و خستگی از زندگی.»

این تاریخ‌نگار توضیح داد: «برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که تعدادی از زنان در غیاب شوهرانشان که در جبهه جنگ حضور داشتند، با اسیران جنگی روس که برای کار در مزارع به آن منطقه آورده شده بودند، رابطه عاطفی برقرار کرده بودند.»

او افزود که وقتی شوهرانشان از جنگ بازگشتند، این زنان از دست دادن ناگهانی آزادی تازه‌ به‌دست‌آمده خود را تاب نیاوردند و یکی پس از دیگری تصمیم گرفتند دست به اقدام بزنند.

در دهه ۱۹۵۰، فرنتس جورگیف، تاریخ‌نگار، در دوران زندانی بودن خود در حکومت کمونیستی با پیرمردی از اهالی این روستا آشنا شد.

این کشاورز سالخورده مدعی بود که زنان نادی‌رِو «از زمان‌های بسیار دور مردان خود را می‌کشتند.»

افزون بر این، شاید آن‌ها تنها کسانی نبودند که چنین می‌کردند.

در شهر تیساکورت در نزدیکی این روستا نیز اجسادی نبش قبر شدند که در آن‌ها آرسنیک یافت شد، اما هیچ‌کس به دلیل آن مرگ‌ها محکوم نشد.

بر اساس برخی برآوردها، شمار کل قربانیان در این منطقه ممکن است به ۳۰۰ نفر رسیده باشد.

گونیا می‌گوید پس از این مسمومیت‌ها، رفتار مردان با همسرانشان «به شکل محسوسی بهتر شد.»