در جنوب لبنان چه می‌گذرد؟ اسرائیل در حال تحکیم حضور خود است

بزرگراهی در جنوب لبنان و نزدیکی مرز اسرائیل، در امتداد دریای مدیترانه کشیده شده است و رانندگی در آن چشم‌اندازهای زیبایی پیش چشم می‌گذارد اما این روزها جاده خالی و متروک است. محصولات کشاورزی به حال خود رها شده‌اند و تعداد ساختمان‌های ویران شده بر اثر حملات هوایی اسرائیل غیر قابل شمارش است.

نزدیک شهر ناقوره، ایست بازرسی ارتش لبنان که آن را به رنگ‌های سفید و قرمز پرچم این کشور درآورده‌اند، آخرین نشانه آشکار حضور دولت است.

سربازان پشت دیوارهای بتنی مستقرند ولی جاده خالی است. پس از چند دقیقه رانندگی به سوی جنوب، حدود دوازده پرچم اسرائیل آغاز منطقه اشغالی را نشان می‌دهند. هیچ‌ کس بدون اجازه اسرائیل نمی‌تواند وارد این منطقه شود.

این بخش از کشور کانون اصلی جامعه شیعیان لبنان است که بخش عمده پایگاه هواداران حزب‌الله را تشکیل می‌دهد. حزب‌الله، گروهی شبه‌نظامی و حزبی سیاسی تحت حمایت ایران است.

ارتش اسرائیل تنها در دو دهه گذشته، در جریان جنگ با این گروه سه بار به این منطقه یورش برده است. تازه‌ترین حمله در ماه مارس آغاز شد پس از آن‌ که حزب‌الله در پی کشته‌شدن رهبر جمهوری اسلامی در آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، به سوی اسرائیل راکت شلیک کرد.

ماه گذشته، گروهی از بی‌بی‌سی در ماموریتی بشردوستانه، نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در لبنان، معروف به یونیفل، را همراهی کرد.

همراهی با این ماموریت یکی از معدود راه‌های ورود به منطقه تحت کنترل اسرائیل است. اسرائیل در آنجا، همانند غزه، روستاهایی را به‌ طور کامل با خاک یکسان کرده است و حملات هوایی و عملیات تخریب، حتی پس از اعلام آتش‌بس در ماه ژوئن، ادامه یافته‌اند.

نیروهای فنلاندی یونیفل هدایت کاروان را بر عهده داشتند. این کاروان غیرنظامیان را به روستاهای مسیحی‌نشین نزدیک مرز می‌برد و بازمی‌گرداند. این جوامع در جریان جنگ از حملات و یورش اسرائیل در امان ماندند اما اکنون به دنبال اشغال مناطق اطراف، ارتباطشان با دیگر نقاط کشور قطع شده است.

ارتش اسرائیل در چارچوب سازوکاری که برای جلوگیری از تقابل با سازمان ملل برقرار شده است، به ما اجازه حضور داد.

باریکه‌ای که الان در کنترل اسرائیل است، حدود پنج درصد از خاک لبنان را دربر می‌گیرد و در بعضی نقاط تا ده کیلومتر از مرز امتداد می‌یابد. هنگام حرکت در امتداد دیواری که دو کشور را از یکدیگر جدا می‌کند، جاده‌هایی دیدیم که اسرائیل پس از یورش ساخته بود.

ما همچنین شاهد رفت‌وآمد گسترده سربازان اسرائیلی بودیم و ساختمان‌های مسکونی‌ مورد استفاده آنان را دیدیم. روی بعضی از ساختمان‌ها برای محافظت در برابر پهپادهای انفجاری حزب‌الله تور کشیده بودند.

همچنین صدای پهپادهای شناسایی اسرائیل را در آسمان و صدای انفجارهایی را در دوردست شنیدیم، انفجارهایی که ممکن بود حاصل عملیات تخریب اسرائیل در روستاهای اشغالی باشد.

اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، ماه گذشته در جریان بازدید از جنوب اشغالی لبنان گفت به ارتش دستور داده است «همه اقدامات لازم را برای آمادگی برای حضوری بلند مدت در منطقه انجام دهد.»

مقام‌های اسرائیلی می‌گویند که هدفشان ایجاد منطقه‌ای است که آن را «منطقه امنیتی» می‌نامند؛ منطقه‌ای برای حفاظت از جوامع شمال اسرائیل در برابر راکت‌ها و پهپادهایی که حزب‌الله از جنوب لبنان شلیک کرده است و نیز در برابر احتمال یورش زمینی.

به گفته یونیفل، ارتش اسرائیل چهار پایگاه تازه در مناطقی که به آن‌ها یورش برده است ایجاد کرده و به این ترتیب شمار این مواضع به ۹ رسیده است.

نیروهای اسرائیلی پس از یورش به جنوب لبنان در جنگ پیشین با حزب‌الله در سال ۲۰۲۴، در پنج نقطه باقی مانده بودند؛ اقدامی که توافق پایان‌دهنده آن درگیری را نقض می‌کرد.

کندیس آردیل، سخنگوی یونیفل، گفت: «در ماه‌های گذشته شاهد تثبیت و تقویت مواضع اسرائیل، ایجاد زیرساخت‌های حفاظتی و دیگر عملیات مهندسی بوده‌ایم. همچنین افرادی را دیده‌ایم که ظاهرا غیرنظامیان اسرائیلی‌اند و برای پشتیبانی از فعالیت‌های نظامی در جنوب لبنان، عملیات تخریب و مهندسی انجام می‌دهند.»

گروه‌های حقوق بشری می‌گویند که بعضی اقدامات اسرائیل در جنوب لبنان مصداق تخریب عمدی زیرساخت‌های غیرنظامی است و شاید جنایت جنگی محسوب شود. صدها هزار لبنانی همچنان آواره‌اند و نمی‌دانند چه زمانی، یا اصلا آیا، می‌توانند بازگردند.

ارتش اسرائیل در پاسخ به پرسش‌های ما گفت که حزب‌الله، ساختمان‌هایی را که تخریب شده‌اند، برای اهداف نظامی استفاده می‌کرده است و ارتش اسرائیل مطابق حقوق بین‌الملل عمل می‌کند. ارتش اسرائیل به دیگر پرسش‌ها درباره اقداماتش در مناطق اشغالی پاسخ نداد.

آمریکا و ایران در ماه ژوئن از توافقی مقدماتی با هدف پایان‌ دادن به درگیری میان دو کشور خبر دادند که توقف خشونت در لبنان نیز بخشی از آن بود.

یک مقام اطلاعاتی لبنانی به من گفت از آن زمان، طبق گزارش‌های ارتش لبنان، اسرائیل بیش از ۵۰۰۰ بار این توافق را نقض کرده، از جمله با حملات هوایی، حملات پهپادی، گلوله‌ باران و ورود تقریبا هرروزه سربازان اسرائیلی به خاک لبنان، فراتر از منطقه تحت اشغال، یعنی آن سوی خط موسوم به زرد.

ارتش اسرائیل، همانند غزه، بعضی حملاتش در لبنان را با عنوان عملیات مقابل آنچه «تهدیدهای فوری» می‌خواند، توجیه می‌کند.

با این‌ حال، در بسیاری از موارد روشن نیست این تهدیدهای ادعایی تا چه اندازه فوری‌اند یا اساسا تهدیدی وجود دارد یا نه. حزب‌الله که کشورهایی از جمله بریتانیا و آمریکا آن را سازمانی تروریستی می‌دانند، از زمان اجرایی‌شدن آتش‌بس حمله‌ای به اسرائیل انجام نداده است ولی نیروهای اسرائیلی مستقر در خاک لبنان را هدف قرار داده است.

این مقام اطلاعاتی لبنانی گفت: «[اسرائیلی‌ها] حضورشان را [در لبنان] گسترش می‌دهند. با وجود آتش‌بس، مناطقی را نیز به آتش می‌کشند، خانه‌ها را ویران می‌کنند و بمباران همچنان ادامه دارد.»

«روشن است که نمی‌خواهند کسی در سال آینده، یا حتی در سال‌های آینده، به [آن روستاها] بازگردد. مسئله فقط حزب‌الله نیست، مسئله جلوگیری از بازگشت مردم است.»

مقام‌های اسرائیلی خروج از لبنان را به خلع سلاح حزب‌الله مشروط کرده‌اند؛ کاری که دولت لبنان بدون موافقت این گروه قادر به انجام آن نیست. ناظران می‌گویند حزب‌الله با وجود ضربه‌هایی که در جنگ‌های اخیر متحمل شده است، همچنان نیروی نظامی مهمی به شمار می‌رود.

دو کشور گفت‌وگوهای مستقیمی داشته‌اند که با میانجی‌گری آمریکا به توافق بر سر چارچوبی انجامیده است: اسرائیل از بعضی مناطق موسوم به «مناطق آزمایشی» خارج شود، سربازان ارتش لبنان در آنجا مستقر شوند و خلع سلاح حزب‌الله تائید شود.

حزب‌الله با این تلاش‌ها مخالف است. نعیم قاسم، رهبر این گروه، هفته گذشته آن‌ها را «تسلیم همراه با خواری» خواند. این گروه می‌گوید که مذاکره درباره سلاح‌هایش تنها باید پس از خروج کامل اسرائیل صورت گیرد.

اسرائیل نیز مدعی است ارتش ملی لبنان اقدامات کافی انجام نداده است. ارتش لبنان موافق توسل به زور در رابطه با حزب‌الله نیست و می‌گوید که چنین اقدامی ممکن است لبنانی‌ها را در برابر یکدیگر قرار دهد.

این طرح هیچ پیشرفتی نداشته است و انتظار نمی‌رود تا پیش از انتخابات اسرائیل در پایان ماه اکتبر تغییر مهمی رخ دهد.

یک دیپلمات اروپایی که با اوضاع آشناست، به من گفت: «به نظر می‌رسد ایده موسوم به «مناطق آزمایشی» تا زمانی که شرایط تغییر نکند، دیگر عملا منتفی است. ظاهرا به سوی وضعیتی مشابه غزه پیش می‌رویم. اسرائیلی‌ها در حال تحکیم جای پای خود هستند... و فعلا قصد رفتن ندارند.»