قمار بر سر زمان؛ ایران و آمریکا در آستانه مرحله‌ای تازه از جنگ؟

امروز دوشنبه، ۲۶ مرداد ۱۴۰۵(۱۷ اوت ۲۰۲۶)، مهلت شصت‌روزه‌ای به پایان می‌رسد که قرار بود ایران و ایالات متحده در چارچوب آن، بر سر پایان جنگ، برنامه هسته‌ای ایران و بازگشایی تنگهٔ هرمز به توافقی فراگیرتر برسند؛ اما نه‌تنها چنین توافقی به دست نیامده، بلکه دو طرف اکنون بیش از پیش خود را برای رویارویی‌ طولانی آماده می‌کنند.

رسانه‌های آمریکایی در آستانه پایان مهلت شصت‌روزه‌ توافق، دو رویکرد در ظاهر متناقض از سوی ایران و آمریکا در مرحله‌ی کنونی جنگ به تصویر کشیدند: در حالی که دولت دونالد ترامپ بیش از گذشته بر فشار اقتصادی و محاصره دریایی برای وادار کردن ایران به عقب‌نشینی حساب باز کرده، وال‌استریت ژورنال می‌گوید بخش‌هایی از ساختار قدرت در تهران بازه‌های فروکش حملات آمریکا را نه مقدمه‌ای برای صلح، بلکه فرصتی برای آماده شدن برای یک رویارویی بزرگ‌تر می‌بینند.

همزمان، رسانه‌های امریکایی در گزارش ها و گفت‌وگوهای روز یک‌شنبه خود، این پرسش را مطرح کردند که اگر این جنگ به یک رقابت طولانی بر سر تاب‌آوری تبدیل شده، آمریکا تا چه زمانی قادر به تحمل هزینه‌های نظامی، اقتصادی و امنیتی آن خواهد بود؟

وال‌استریت ژورنال: آتش‌بس، فرصتی برای آماده شدن ایران برای جنگی بزرگ‌تر بود

روزنامه وال‌استریت ژورنال در گزارشی با عنوان «طرح پنهانی ایران برای تشدید جنگ» نوشته است که ارتباطات رهگیری‌شده و سایر اطلاعات گردآوری‌شده توسط نهادهای امنیتی کشورهای عربی، از تغییر راهبرد رهبران ایران و آماده‌سازی برای گسترش دامنه جنگ حکایت می‌کند.

بر اساس این گزارش، پس از امضای تفاهم‌نامه میان ایران و آمریکا در ۱۷ ژوئن، مقام‌های دولت ترامپ امیدوار بودند این توافق زمینه‌ساز بازگشایی تنگه هرمز و در نهایت کاهش تنش‌ها شود. اما وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های ایرانی و عرب می‌نویسد که برداشت بخشی از رهبری ایران کاملاً متفاوت بوده است.

به نوشته این روزنامه، در تهران این نگرانی مطرح بود که توافق شاید تنها راهی باشد برای کاهش فشار بر اقتصاد جهانی و خریدن زمان به منظور حملات گسترده‌تر آمریکا و اسرائیل در آینده. به همین دلیل، گروه‌هایی در داخل حاکمیت، به جای تکیه بر مذاکرات، دو ماه گذشته را صرف آماده‌سازی برای جنگی گسترده‌تر کرده‌اند.

وال‌استریت ژورنال می‌نویسد این اقدامات از جمله شامل افزایش نفوذ سپاه پاسداران، بالا بردن تولید موشک و پهپاد، گسترش فعالیت‌های ضد جاسوسی و انتصاب فرماندهان با سابقه جنگ ایران و عراق و سرکوب‌های داخلی به سمت‌های مهم امنیتی بوده است.

این روزنامه به نقل از مقام‌های اطلاعاتی عرب گزارش می‌دهد که ارتباطات میان ایران و گروه‌های متحدش در عراق و یمن نشان می‌دهد تمرکز تازه تهران بر آماده کردن نیروها برای گسترش دامنه جنگ و بالا بردن هزینه‌ها برای آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن است.

محمدحسن سنگ‌تراش، تحلیلگر دفاعی مستقر در تهران که وال‌استریت ژورنال او را نزدیک به حکومت ایران توصیف می‌کند، به این روزنامه گفته در ایران این دیدگاه به‌طور گسترده وجود دارد که «جنگ اصلی هنوز آغاز نشده است». به گفته او، بخشی از حکومت ایران آنچه را تاکنون رخ داده، تشدیدی تدریجی و گام‌به‌گام می‌داند که هدفش تضعیف توان ایران پیش از رویارویی بزرگ‌تر است. وال‌استریت ژورنال همچنین به نقل از مقام‌هایی که با ارزیابی‌های اطلاعاتی کشورهای عربی آشنا هستند می‌نویسد که سپاه در دوره کاهش درگیری‌ها، با گروه‌های متحد ایران در عراق، یمن و لبنان درباره تشدید احتمالی حملات رایزنی کرده است.

بر اساس این گزارش، فرماندهانی نیز برای هماهنگی با حوثی‌ها به یمن اعزام شده‌اند و ایران اطلاعات و فهرستی از اهداف، از جمله بنادر و تأسیسات انرژی عربستان سعودی، را در اختیار آنها گذاشته است. بنابر گفته مقام‌های امریکاان، سپاه به برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس هشدار داده که اگر آمریکا به تأسیسات مشابه در ایران حمله کند، زیرساخت‌های انرژی آنها هدف قرار خواهد گرفت.

نبرد در میدان اقتصاد؛ قمار بر سر کارت زمان

در حالی که وال‌استریت ژورنال بر آمادگی ایران برای تشدید جنگ تمرکز می‌کند نیویورک‌تایمز در گزارشی دیگر می‌نویسد جنگ ایران وارد مرحله‌ای شده که بیش از هر چیز به «نبردی اقتصادی و آزمون اراده و تحمل دو طرف» شباهت دارد.

این روزنامه نوشته است ضرب‌الاجل ۶۰ روزه‌ای که پس از تفاهم ماه ژوئن برای رسیدن به توافقی گسترده‌تر درباره پایان جنگ و برنامه هسته‌ای ایران تعیین شده بود، عملاً دیگر در کار نیست. به این ترتیب، راهبرد آمریکا بار دیگر به تحریم و محاصره دریایی برای افزایش فشار اقتصادی بر ایران بازگشته است.

این رویکرد یادآور سیاست‌هایی است که آمریکا بارها در دوره‌های مختلف برای انزوای اقتصادی ایران و از جمله در دولت اول دونالد ترامپ در پیش گرفته است. هرچند بر سر این‌که فشار اقتصادی به‌تنهایی بتواند تهران را به تغییر موضع وادارد، اختلاف نظر وجود دارد.

این هفته اسکات بسنت، وزیر دارایی آمریکا، گفت واشنگتن در حال تدارک اقدامات اقتصادی تازه‌ای علیه ایران است که به گفته او از نظر شدت بی‌سابقه خواهد بود. رویترز گزارش داده که از جمله گزینه‌های در دست بررسی، افزایش فشار بر خریداران نفت ایران و شبکه‌های مالی مرتبط با تجارت این کشور است.

اما در این میان، یک اختلاف اساسی همچنان پابرجاست: ایران می‌گوید آمریکا باید نخست به تعهداتی مانند آزادسازی دارایی‌های مسدود شده تهران عمل کند؛ در حالی که دولت ترامپ خواهان آن است که ایران پیش از هر اقدامی، محدودیت‌ها در تنگه هرمز را بردارد.

به این ترتیب، هر دو طرف ظاهراً بر سر گذشت زمان قمار کرده‌اند به امید آن که گذر زمان طرف مقابل را به دادن امتیاز بیشتر وادار خواهد کرد؛ موضوعی که باعث ایجاد بن‌بست در بحران شده است.

محک تاب‌آوری آمریکا در جنگ

اما آمریکا تا کی می‌تواند به این وضعیت ادامه دهد؟ این پرسشی بود که روز یکشنبه در گفت‌وگوی شبکه ای‌بی‌سی با دریاسالار مایک مولن، رئیس پیشین ستاد مشترک ارتش آمریکا، مطرح شد.

آقای مولن در مصاحبه با برنامه «This Week» شبکه ای‌بی‌سی گفت با اشاره به استقرار طولانی مدت ناو آبراهام لینکلن می‌گوید این ناو با حدود پنج هزار ملوان و تفنگدار دریایی، ۲۶۸ روز را در دریا سپری کرده و بیش از ۲۰۰ روز پیاپی امکان توقف در بندر نداشته است. این ناو در عملیات رزمی آمریکا در جنگ ایران و همچنین محاصره دریایی مرتبط با تنگه هرمز مشارکت داشته است. اما به گفته آقای مولن، در ماموریت‌های معمول، ناوهای آمریکایی می‌توانند برای استراحت نیروها، تعمیر و نگهداری و تامین تجهیزات وارد بنادر منطقه شوند، اما پایگاه‌ها و نقاطی در بحرین، کویت و امارات متحده عربی که آمریکا معمولا برای پشتیبانی و استراحت نیروهایش از آنها استفاده می‌کرد، در جریان جنگ هدف ایران قرار گرفته‌اند و دیگر مانند گذشته قابل استفاده نیستند. حتی دیه‌گو گارسیا، که آمریکا برای استفاده از آن به عنوان یک پایگاه امن‌تر روی آورده بود، به گفته مولن از سوی ایران هدف قرار گرفته است. در نتیجه، یافتن مکانی امن برای توقف ناوها دشوار شده و نیروها ناچارند مدت بیشتری در دریا باقی بمانند.

سناتور مولن همچنین به محدود بودن تعداد ناوهای هواپیمابر آمریکا اشاره کرد. نیروی دریایی آمریکا ۱۱ ناو هواپیمابر دارد و مولن گفت اگر واشنگتن بخواهد آنها را با چنین شدت و برای چنین دوره‌های طولانی مستقر کند، به باور او آمریکا به ناوهای بیشتری نیاز خواهد داشت. او گفت آنچه اکنون رخ می‌دهد به معنای «قربانی کردن» بخشی از توان آینده برای تامین نیازهای جنگ فعلی است.

افکار عمومی از ترامپ چه می‌خواهد؟

همزمان با طولانی‌تر شدن جنگ و افزایش هزینه‌های اقتصادی آن، نشانه‌هایی از کاهش حمایت از جنگ حتی در میان پایگاه سیاسی دونالد ترامپ دیده می‌شود.

بر اساس آخرین نظرسنجی پولیتیکو که موسسه مستقل «پابلیک فرست» انجام داده، در ماه مه نیمی از رای‌دهندگانی که خود را حامی جنبش «ماگا» معرفی می‌کردند، معتقد بودند جنگ ایران ارزش هزینه‌های اقتصادی آن را دارد. این رقم اکنون به کمی بیش از یک‌سوم کاهش یافته است؛ افتی ۱۳ واحد درصدی در دو ماه.

همچنین ۳۷ درصد از حامیان ماگای آقای ترامپ می‌گویند آمریکا تنها در صورتی باید به مشارکت در جنگ ادامه دهد که هزینه‌های بیشتری به همراه نداشته باشد؛ رقمی که در ماه مه ۲۹ درصد بود. نزدیک به یک نفر از هر پنج رای‌دهنده ماگا نیز می‌گوید آمریکا باید صرف‌نظ از هزینه‌ها، به جنگ با ایران پایان دهد.

این ارقام نشان می‌دهد مخالفت با ادامه جنگ که پیش‌تر در میان بخش بزرگی از افکار عمومی آمریکا وجود داشت، اکنون به بخشی از وفادارترین پایگاه سیاسی رئیس‌جمهور نیز سرایت کرده است.

در چنین فضایی، دان بیکن، نماینده جمهوری‌خواه کنگره و افسر سابق نیروی هوایی آمریکا، در برنامه «فیس د نیشن» شبکه سی‌بی‌اس گفت دونالد ترامپ با تکرار این تصور که توافق با ایران نزدیک است، «انتظارات نادرستی» ایجاد کرده است.

آقای بیکن گفت در ابتدای جنگ این تصور وجود داشت که درگیری ممکن است ظرف یک یا دو ماه پایان یابد، اما اکنون باید با افکار عمومی صریح بود که رویارویی با ایران احتمالا طولانی‌تر از آن چیزی خواهد بود که در ابتدا تصور می‌شد.

او در عین حال از ادامه فشار اقتصادی و محاصره دریایی حمایت کرد و گفت تهران اشتیاق آقای ترامپ برای دستیابی سریع به توافق را نشانه ضعف تلقی می‌کند. آقای بیکن توصیه کرد رئیس‌جمهور آمریکا درباره احتمال توافق کمتر صحبت کند و اجازه دهد فشار اقتصادی بر ایران اثر خود را بگذارد.با این حال، او همزمان درباره هزینه ادامه جنگ برای خود آمریکا نیز هشدار داد و از جمله به کاهش ذخایر برخی تسلیحات، از جمله موشک‌های پاتریوت و کروز، اشاره کرد.

اظهارات این نماینده جمهوری‌خواه در کنار نظرسنجی پولیتیکو دو نوع فشار همزمان بر دولت ترامپ را نشان می‌دهد: از یک سو بخشی از طرفداران ترامپ از او می‌خواهند که فشار نظامی و اقتصادی را بر ایران حفظ کند و از سوی دیگر بخشی از پایگاه سیاسی رئیس‌جمهور موافق پایان جنگ و توقف هزینه‌های آن هستند.