هشت کشور با اکثریت مسلمان طرح شهرک‌سازی «ای-۱» اسرائیل را محکوم کردند

هشت کشور با اکثریت مسلمان در بیانیه‌ای مشترک سیاست‌های شهرک‌سازی اسرائیل در کرانه باختری را محکوم کرده‌اند و طرح ساخت شهرک موسوم به «ای-۱» را «تشدید تنشی خطرناک» خوانده‌اند.

وزیران خارجه کشورهایی از جمله عربستان سعودی، مصر، پاکستان و اندونزی با این طرح مخالفت کرده‌اند. پیش از این نیز گروهی از هفت کشور، از جمله بریتانیا، فرانسه، آلمان و کانادا، از شرکت‌ها خواسته بودند در مناقصه‌های مربوط به ساخت این شهرک شرکت نکنند.

طرح «ای-۱» مربوط به ساخت هزاران واحد مسکونی در منطقه‌ای میان بیت‌المقدس شرقی و شهرک معاله ادومیم است. منتقدان می‌گویند که اجرای این طرح می‌تواند پیوستگی جغرافیایی کرانه باختری را میان شمال و جنوب مختل کند و تشکیل یک کشور فلسطینیِ به‌هم‌پیوسته را دشوارتر سازد.

این محکومیت‌ها در حالی صورت می‌گیرد که دولت اسرائیل روند گسترش شهرک‌ها در کرانه باختری را شتاب داده است. دو دهه پس از آنکه دولت وقت اسرائیل شهرک کادیم در شمال کرانه باختری اشغالی را تخلیه کرد، نسل تازه‌ای از شهرک‌نشینان اسرائیلی به این شهرک بازگشته‌اند.

به گفته شورای منطقه‌ای شهرک‌نشینان، ۳۰ خانواده روز پنجشنبه وارد کادیم شدند. برخی از آنها در گروه‌های کوچک و با اسکورت نظامی وارد منطقه شدند و تریلرهایی حامل وسایل زندگی، مبلمان و مصالح ساختمانی همراه داشتند.

دولت کنونی اسرائیل ممنوعیت اسکان شهرک‌نشینان در اطراف جنین را که پس از تخلیه این شهرک‌ها در سال ۲۰۰۵ برقرار شده بود، لغو کرده است؛ اقدامی که نگرانی فلسطینیان منطقه را درباره گسترش بیشتر شهرک‌سازی افزایش داده است.

بر اساس حقوق بین‌الملل، شهرک‌های اسرائیلی در سرزمین‌های اشغالی غیرقانونی محسوب می‌شوند؛ موضعی که اسرائیل با آن مخالفت می‌کند.

بتسالل اسموتریچ، وزیر دارایی راست‌گرای افراطی اسرائیل، در مراسم بازگشایی کادیم گفت: «۲۱ سال پس از جنایت اخراج از سامریه شمالی، این روند اصلاحی را تکمیل کردیم و به کادیم بازگشتیم.» او از نام توراتی «سامریه شمالی» برای اشاره به بخش شمالی کرانه باختری استفاده کرد.

کادیم که بر تپه‌ای در حومه شهر فلسطینی‌نشین جنین قرار دارد، در سال ۲۰۰۵ در چارچوب طرح خروج اسرائیل از نوار غزه تخلیه شد. در همان زمان سه شهرک دیگر در شمال کرانه باختری نیز برچیده شدند.

آن چهار شهرک در آن زمان نقاطی دورافتاده و پرهزینه از نظر تامین امنیت تلقی می‌شدند و مقام‌های اسرائیلی ارزش راهبردی چندانی برای آنها قائل نبودند.

پس از تخلیه، اسکان دوباره اسرائیلی‌ها در این مناطق ممنوع شد، اما دولت کنونی اسرائیل این ممنوعیت را لغو کرده است.

کادیم آخرین شهرک از چهار شهرک تخلیه‌شده در سال ۲۰۰۵ است که بار دیگر بازگشایی می‌شود. گانیم، صانور و هومش پیشتر به‌طور رسمی بازگشایی شده‌اند و خانواده‌های شهرک‌نشین در آنها مستقر شده‌اند.

با این حال، بازگشایی این چهار شهرک تنها بخشی کوچک از برنامه گسترده‌تر دولت اسرائیل برای توسعه شهرک‌ها در کرانه باختری است. دولت بنیامین نتانیاهو از زمان روی کار آمدن در اواخر سال ۲۰۲۲ با ایجاد بیش از ۱۰۰ شهرک جدید در سراسر کرانه باختری، از جمله ۱۹ شهرک در شمال این منطقه، موافقت کرده است.

هاگیت اوفران، مدیر برنامه «دیده‌بان شهرک‌سازی» در سازمان اسرائیلی «صلح اکنون»، می‌گوید سرعت ساخت‌وساز در منطقه جنین بخشی از تلاش گسترده دولت برای توسعه شهرک‌ها پیش از انتخابات اسرائیل در ماه اکتبر است.

یکی از این شهرک‌های جدید، «عمک دوتان» در غرب جنین است که یکشنبه گذشته رسماً افتتاح شد و اکنون نزدیک به ۲۴ خانواده یهودی در آن زندگی می‌کنند.

تحولات شهرک‌سازی در اطراف جنین همزمان با تغییرات گسترده دیگری در این منطقه صورت می‌گیرد. ارتش اسرائیل در سال ۲۰۲۵، پیش از تصرف اردوگاه پناهندگان جنین، هزاران نفر از ساکنان آن را مجبور به ترک محل کرد.

کمال ابوالرب، فرماندار تشکیلات خودگردان فلسطینی در جنین، به بی‌بی‌سی گفت نگران است که تصرف زمین‌های اطراف اردوگاه، زمینه را برای اسکان شهرک‌نشینان فراهم کند و در نهایت شهر را به بخش‌های جدا از هم تقسیم کند؛ وضعیتی که او آن را با الخلیل و بیت‌المقدس مقایسه کرد.

او دو دهه‌ای را که طی آن شهرک‌نشینان در اطراف جنین حضور نداشتند، دوره‌ای از «آرامش و آسودگی» توصیف کرد و گفت: «اکنون در جهنمی زندگی می‌کنیم که آنها و حملاتشان عامل آن بوده‌اند. رفت‌وآمد ما محدود شده، راه‌ها را می‌بندند، زمین‌ها را با بولدوزر تخریب می‌کنند و درختان را از ریشه درمی‌آورند.»

لوسی ویلیامسون، خبرنگار امور خاورمیانه بی‌بی‌سی، می‌گوید سرعت تغییرات در این منطقه چشمگیر است. او نوشته است چند هفته پیش در کافه‌ای در مسیر کادیم به اسرائیل نشسته بود، اما اکنون آن کافه و ده‌ها مغازه و کسب‌وکار فلسطینی اطراف آن به دست ارتش اسرائیل تخریب شده‌اند.

این تحولات در حالی ادامه دارد که اسرائیل برای انتخابات ماه اکتبر آماده می‌شود و گسترش شهرک‌ها و تخریب ساختمان‌های فلسطینی به یکی از محورهای مناقشه سیاسی و میدانی در کرانه باختری تبدیل شده است.