مسلمانان وگان چگونه عید قربان را جشن می‌گیرند؟

«من همان کارهایی را انجام می‌دهم که بقیه انجام می‌دهند. لباس‌های خوب می‌پوشم، خانه‌ام را تزئین می‌کنم، به دیدن پدر و مادرم می‌روم، مقدار زیادی غذا می‌خوریم، به خیریه کمک می‌کنیم، همه کارهای معمول را انجام می‌دهیم. اصلا احساس نمی‌کنم چیزی را از دست داده باشم.»

عایشه یونس، متخصص ۳۰ ساله امور مالی از ولز، خود را یک مسلمان وگان یا گیاهخوار مطلق معرفی می‌کند.

او تاکید می‌کند که عید قربان درباره تقسیم کردن و بخشیدن است:

او گفت: «من به خیریه‌ها کمک می‌کنم و با این پول، دیگران می‌توانند هر کاری که می‌خواهند انجام دهند. به این شکل، با بخشیدن، تکلیف دینی‌ام را انجام می‌دهم.»

عایشه، مسلمانان وگان، با تکیه بر حقوق حیوانات، ملاحظات زیست‌محیطی و برداشت‌های دینی، در حال شکل‌دادن به شیوه‌های جایگزینی برای سنت‌های این مناسبت هستند.

بی‌بی‌سی با مسلمانان وگان از نقاط مختلف جهان درباره تجربه‌هایشان از عید قربان گفت‌وگو کرده است.

فوزیه جعفان، تدوینگر ویدیو و فعال اجتماعی ساکن بیروت در لبنان، می‌گوید از کودکی علاقه‌ای ویژه به حیوانات داشته است.

او می‌گوید مشاهده قربانی کردن حیوانات در مناسبت‌های مذهبی همیشه تجربه‌ای دشوار برای او بوده است:

او می‌گوید: «مطمئنم بسیاری از کودکانی که مثل من هستند، وقتی می‌بینند حیوانات را ذبح می‌کنند دچار آسیب روحی می‌شوند، اما ما اجازه نداریم درباره آن صحبت کنیم یا آن را زیر سوال ببریم.»

فوزیه در ۱۸ سالگی گیاه‌خوار شد و در دوران همه‌گیری کووید-۱۹ سبک زندگی وگان را در پیش گرفت.

هم گیاه‌خواران و هم وگان‌ها گوشت نمی‌خورند. با این حال، در حالی که گیاه‌خواران شیر و فرآورده‌های لبنی مصرف می‌کنند، وگان‌ها یا گیاهخواران مطلق، هیچ نوع ماده غذایی با منشا حیوانی مصرف نمی‌کنند.

فوزیه معتقد است وگان بودن با اسلام در تضاد نیست، بلکه برعکس، او فکر می‌کند آموزه‌های دینی اهمیت زیادی برای رفاه حیوانات قائل هستند.

از نظر او، جوهره عید قربان در آمادگی برای فدا کردن چیزی است که برای انسان ارزش زیادی دارد تا به نیازمندان کمک شود.

او می‌گوید به ‌عنوان جایگزینی برای قربانی کردن حیوانات، می‌توان مواد غذایی گیاهی را که ماه‌ها قابل مصرف هستند در اختیار افراد نیازمند قرار داد.

او همچنین اشاره می‌کند که این کار تاثیرات زیست‌محیطی دامداری صنعتی و هدررفت آب را کاهش می‌دهد:

او می‌گوید: «اگر به پژوهش‌ها و متون مقدس نگاه کنید، می‌بینید که این رویکرد بسیار دوستدار محیط زیست است.»

و می‌افزاید: «ما نمی‌توانیم غذا را هدر بدهیم، نمی‌توانیم آب را هدر بدهیم، نمی‌توانیم به سلامت خود آسیب بزنیم و حتی وقتی پای محیط زیست در میان باشد، نمی‌توانیم درختان را قطع کنیم، حتی در زمان جنگ.»

زهرا آلبیستان که در دوران همه‌گیری از طریق شبکه‌های اجتماعی با وگان بودن آشنا شد، ابتدا گیاه‌خوار شد و سپس پس از آشنایی با جایگزین‌هایی برای محصولاتی مانند شیر و پنیر، سبک زندگی وگان را انتخاب کرد.

این دانشجوی ۲۲ ساله ترک که در استانبول زندگی می‌کند، می‌گوید عید قربان احساسات متناقضی را در او برمی‌انگیزد.

او می‌گوید: «این موضوع مثل رفتن به قصابی برای تهیه یک وعده غذای معمولی نیست. چون چیزی وجود دارد که من به آن باور دارم و برایش ارزش قائلم و عملی نیز در ارتباط با آن انجام می‌شود. همین باعث می‌شود احساس بدتری نسبت به هر روز عادی دیگری داشته باشم.»

به گفته زهرا، در هسته اصلی این عید، فدا کردن چیزی ارزشمند از سوی مومن و کمک به نیازمندان قرار دارد.

میزهای عید قربان چگونه چیده می‌شوند؟

در طول عید قربان، دید و بازدیدهای خانوادگی، گردهمایی‌های بزرگ و غذاهای سنتی جایگاه مهمی در میان مسلمانان دارند.

مسلمانان وگان می‌گویند از این فضای اجتماعی و فرهنگی کنار گذاشته نمی‌شوند، بلکه تلاش می‌کنند به شیوه‌ای متناسب با انتخاب‌های خود بخشی از آن باشند.

عایشه که از سال ۲۰۱۵ وگان بوده است، می‌گوید اگرچه خانواده‌اش در ابتدا درباره رژیم غذایی او نگران بودند، اما اکنون با آن سازگار شده‌اند.

او می‌گوید: «مادرم از من می‌پرسد برای شام عید چه چیزی دوست دارم. او مطمئن می‌شود که چیزی از دست ندهم و غذایی برای خوردن داشته باشم.»

غذاهای عید چگونه تهیه می‌شوند؟

عایشه می‌افزاید: «حتی خانواده همسرم هم برای من غذای وگان تهیه می‌کنند. آن‌ها اصالتا اهل هنگ‌کنگ هستند و غذاهایشان عمدتا بر پایه گوشت و ماهی است ... اما برای سازگار شدن با انتخاب من زحمت می‌کشند.»

زهرا تاکید می‌کند که آشپزی سنتی ترکیه بسیارغنی و انعطاف‌پذیر است.

او می‌گوید: «دلمه برگ مو با روغن زیتون می‌خورم. مادرم باقلوای وگان درست می‌کند. به ‌طور کلی فرصت دارم نسخه‌های وگان غذاهای سنتی‌ را که در عید خورده می‌شوند امتحان کنم.»

با این حال وقتی پای دید و بازدیدهای عید قربان به میان می‌آید، همه به یک اندازه درک و همراهی ندارند.

زهرا می‌گوید از برخی بستگانش واکنش‌هایی مانند این شنیده است: «چرا نمی‌خوری؟ ... باشد، روزهای عادی نخور ... تو با کشتن حیوانات مخالفی، اما این کار به شکل درست انجام می‌شود. دست‌کم امروز بخور ...»

فوزیه که در لبنان زندگی می‌کند می‌گوید در سال‌های نخست وگان بودن، احساس راحتی نمی‌کرد، زیرا او را «دختری که در عید قربان حیوانی نمی‌کشد» می‌دانستند و به همین دلیل دید و بازدید با بستگان را متوقف کرده بود.

فوزیه می‌گوید: «اما حالا به ‌عنوان یک فعال، به ‌عنوان یک انسان و به‌عنوان یک وگان پخته‌تر شده‌ام ... به خودم اطمینان دارم ... آگاه‌تر شده‌ام. می‌دانم چگونه استدلال‌ها و بحث‌های قوی‌تری مطرح کنم.»

مسلمانان وگانی که با بی‌بی‌سی صحبت کرده‌اند می‌گویند انتخاب آن‌ها بخشی از فرآیندی است که همراه با محیط پیرامونشان تکامل پیدا می‌کند.

عایشه می‌گوید در حالی که رفاه حیوانات مهم‌ترین انگیزه او برای روی آوردن به وگان بودن بوده است، بحران اقلیمی در جایگاه دوم قرار دارد.

او می‌گوید: «وقتی صحبت از مسائل زیست‌محیطی می‌شود، نمی‌توانم درک کنم چگونه بعضی افراد به وضعیت کنونی نگاه می‌کنند و می‌گویند: نه، اما خیلی خوشمزه است ... شما همین حالا در این دنیا زندگی می‌کنید و این وضعیت اکنون روی شما تاثیر می‌گذارد و اگر فرزند داشته باشید، پس از رفتن شما نیز بر آن‌ها تاثیر خواهد گذاشت ...»

فوزیه می‌گوید بحث‌های رو به رشد درباره بحران اقلیمی، حقوق حیوانات و الگوهای مصرف، بر اطرافیان او نیز تاثیر گذاشته است.

او اشاره می‌کند که عادت‌های غذایی برخی از بستگانش تغییر کرده و در مواردی به رژیم‌های غذایی مبتنی بر گیاه نزدیک‌تر شده است.

به همین دلیل عید قربان برای آن‌ها معنای دیگری نیز پیدا می‌کند؛ زمانی برای بازتعریف مفهوم مشارکت، ازخودگذشتگی و تامل جمعی.

عایشه می‌گوید: «من به‌ عنوان یک مسلمان وگان نمی‌گویم که هرگز نباید گوشت بخوریم، اما فقط این پرسش را مطرح می‌کنم که آیا واقعا در عصری که در آن زندگی می‌کنیم، هنوز نیازی به آن وجود دارد یا نه.»