غیرعادی‌ترین سفر ایران به جام جهانی

تیم ملی فوتبال ایران سرانجام روز شنبه پس از ساعت‌ها تأخیر در فرودگاه آنکارا و ماه‌ها ابهام درباره حضورش در مسابقات، به محل استقرار خود در تیخوانا مکزیک رسید.

بی‌بی‌سی فارسی مطلع شده که تا مراحل پایانی این سفر همچنان تردیدهایی درباره حضور نهایی تیم در جام جهانی وجود داشت.

برای بسیاری از تیم‌های حاضر در جام جهانی، رسیدن به کمپ تمرینی بخشی عادی از روند آماده‌سازی است. اما برای ایران، این سفر نقطه پایانی بر ماه‌ها کشمکش شامل جنگ، تنش‌های دیپلماتیک، اختلاف بر سر صدور ویزا و حتی ابهام درباره محل اقامت تیم در طول مسابقات بود.

هیچ تیمی در تاریخ جام جهانی با چنین شرایطی راهی بزرگ‌ترین رویداد فوتبال جهان نشده است. این وضعیت تفاوت چشمگیری با روزی دارد که ایران جواز حضور در جام جهانی را به دست آورد.

تیم ملی ایران ۵ فروردین ماه سال پیش، در حالی که دو مسابقه تا پایان مرحله مقدماتی باقی مانده بود، صعود خود را به جام جهانی ۲۰۲۶ قطعی کرد و به یکی از نخستین تیم‌هایی تبدیل شد که حضورشان در این مسابقات را مسجل کردند. اما بیش از یک سال بعد، حضور ایران در جام جهانی به یکی از پیچیده‌ترین و سیاسی‌ترین داستان‌های این رقابت‌ها تبدیل شده است.

جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران، فضای پیرامون این مسابقات را برای تیم ملی ایران کاملا دگرگون کرده است. موضوعاتی مانند ویزا، سفر، محل استقرار تیم و حتی اصل حضور ایران در مسابقات، بخش بزرگی از آماده‌سازی این تیم را تحت تأثیر قرار داده‌اند.

ماجرای ویزاها

با وجود آنکه ایران بیش از یک سال پیش جواز حضور در جام جهانی را کسب کرده بود، ابهام درباره ورود این تیم به ایالات متحده تا روزهای پایانی پیش از آغاز مسابقات ادامه داشت.

بازیکنان و اعضای اصلی کادر فنی تنها چند روز پیش از نخستین بازی موفق به دریافت ویزا شدند.

وزارت خارجه آمریکا در پاسخ به بی‌بی‌سی اعلام کرد که ویزاهای لازم برای حضور بازیکنان و اعضای ضروری تیم صادر شده است، اما همزمان گفت: ایالات متحده اجازه نخواهد داد ایران «از این سیستم برای وارد کردن تروریست‌ها به آمریکا تحت پوشش جام جهانی سواستفاده کند.»

در مقابل، شماری از اعضای کاروان ایران موفق به دریافت ویزا نشدند؛ از جمله مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال ایران.

تاج بارها از تأخیرها و مشکلات ارتباطی با مقام‌های آمریکایی انتقاد کرد و در مقطعی حتی هشدار داد که ایران ممکن است در صورت ادامه این وضعیت، در باره حضور خود در مسابقات تجدیدنظر کند.

او گفته بود: «اگر کارشکنی آمریکایی‌ها ادامه پیدا کند، ممکن است از جام جهانی کنار بکشیم.»

با وجود این اظهارات، مقام‌های ایرانی در نهایت تأیید کردند که تیم در مسابقات شرکت خواهد کرد.

نشانه‌های اولیه این مشکلات در مراسم قرعه‌کشی جام جهانی در واشنگتن نمایان شده بود. در دسامبر ۲۰۲۵، از میان ۹ عضو هیأت اعزامی فدراسیون فوتبال ایران که برای حضور در مراسم قرعه‌کشی درخواست ویزا کرده بودند، تنها چهار نفر موفق به دریافت آن شدند.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز گفته بود که بازیکنان ایران در جام جهانی مورد استقبال خواهند بود، اما افرادی که با سپاه پاسداران ارتباط داشته باشند ممکن است با محدودیت‌هایی مواجه شوند.

استقرار در مکزیک به جای آمریکا

مشکلات ایران فقط به موضوع ویزا محدود نشد. تیم ملی در ابتدا قصد داشت کمپ اصلی خود را در شهر توسان ایالت آریزونا برپا کند، اما در نهایت محل استقرار خود را به تیخوانا در مکزیک منتقل کرد.

فیفا با درخواست ایران برای انتقال کمپ تمرینی به مکزیک موافقت کرد.

ابوالفضل پسندیده، سفیر ایران در مکزیک، گفته است که به تیم ملی اطلاع داده شده بود بازیکنان باید در روز مسابقات وارد خاک آمریکا شوند و پس از پایان بازی خاک این کشور را ترک کنند.

کلاودیا شینبائوم، رئیس‌جمهور مکزیک، نیز اعلام کرد که آمریکا تمایلی به اقامت شبانه تیم ایران در خاک خود نداشته و فیفا از مکزیک خواسته است میزبانی از تیم ملی ایران را برعهده بگیرد.

بر این اساس، ایران در مکزیک مستقر خواهد بود و برای دیدارهای خود مقابل نیوزیلند و بلژیک در لس‌آنجلس و مصر در سیاتل به ایالات متحده سفر خواهد کرد.

این یکی از غیرمعمول‌ترین ترتیبات لجستیکی برای یک تیم حاضر در جام جهانی است.

ورزش؛ پلی نادر میان تهران و واشنگتن

با وجود دهه‌ها تنش میان ایران و آمریکا، ورزش بارها یکی از معدود زمینه‌های تماس مستقیم میان دو کشور بوده است.

مشهورترین رویارویی فوتبال دو کشور در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه رقم خورد؛ جایی که ایران با نتیجه ۲ بر ۱ آمریکا را شکست داد و تصویری ماندگار از اهدای گل‌های سفید بازیکنان ایران به حریف آمریکایی در حافظه فوتبال جهان ثبت شد.

دو تیم بار دیگر در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر روبه‌روی هم قرار گرفتند؛ دیداری که با پیروزی یک بر صفر آمریکا و حذف ایران از مسابقات همراه شد.

اما شاید کمتر از همه، مسابقه دوستانه سال ۲۰۰۰ در آمریکا به یاد آورده شود.

در ژانویه ۲۰۰۰، ایران برای برگزاری یک دیدار دوستانه به آمریکا سفر کرد و در ورزشگاه رز بول پاسادینا به مصاف تیم ملی آمریکا رفت؛ ورزشگاهی که کمتر از ۳۰ کیلومتر با محل نخستین بازی ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ فاصله دارد.

این مسابقه نیز در آستانه لغو قرار داشت و مسائل امنیتی و ویزایی بارها آن را تهدید کرد. در نهایت بیش از ۵۰ هزار نفر این بازی را از نزدیک تماشا کردند و مسابقه با تساوی یک بر یک پایان یافت.

کشتی نیز سال‌ها یکی از معدود کانال‌های ارتباطی میان دو کشور بوده است. با این حال، حتی این رشته نیز از تنش‌های سیاسی در امان نماند و در سال ۲۰۲۲ یک رقابت نمایشی کشتی میان ایران و آمریکا در نیویورک لغو شد به دلیل آنکه شماری از اعضای کاروان ایران موفق به دریافت ویزا نشدند.

تیم‌های ملی والیبال ایران و آمریکا نیز طی سال‌های اخیر بارها در مهم‌ترین رقابت‌های بین‌المللی مقابل یکدیگر قرار گرفته‌اند.

اما جام جهانی ۲۰۲۶ شرایط متفاوتی دارد. ایران صرفاً برای انجام یک مسابقه یا حضور در یک تورنمنت به آمریکا سفر نمی‌کند؛ بلکه در بزرگ‌ترین رویداد فوتبال جهان شرکت می‌کند، در حالی که همزمان با محدودیت‌های ویزایی، تنش‌های دیپلماتیک و جنگی که میزبان اصلی در آن نقش دارد روبرو است.

سیاست و فوتبال بار دیگر در میدان مسابقه

فوتبال و سیاست بارها در تاریخ جام جهانی ایران در هم تنیده شده‌اند، اما بسیاری معتقدند شرایط پیرامون جام جهانی ۲۰۲۶ بی‌سابقه است.

حضور ایران در کشوری که اکنون درگیر یک رویارویی نظامی با تهران است، باعث شده جام جهانی برای تیم ملی تنها یک رویداد ورزشی نباشد.

پیش از آنکه حتی یک توپ زده شود، موضوعاتی مانند امنیت، دیپلماسی، ویزا و روابط میان دو کشور به بخشی از روایت این مسابقات تبدیل شده‌اند.

در عین حال، احتمال رویارویی دوباره ایران و آمریکا در مراحل حذفی نیز وجود دارد؛ دیداری که در صورت وقوع، بدون تردید یکی از پربیننده‌ترین و سیاسی‌ترین مسابقات جام جهانی خواهد بود.

لس‌آنجلس و جامعه ایرانیان

دو مسابقه نخست ایران در لس‌آنجلس برگزار خواهد شد؛ شهری که یکی از بزرگ‌ترین جوامع ایرانی خارج از کشور را در خود جای داده است.

برای بسیاری از ایرانیان، لس‌آنجلس تنها محل برگزاری مسابقات نیست. این شهر طی دهه‌های گذشته به یکی از مهم‌ترین مراکز زندگی ایرانیان مهاجر تبدیل شده و نقش مهمی در شکل‌گیری هویت جامعه ایرانی خارج از کشور داشته است.

در عین حال، جنوب کالیفرنیا محل فعالیت برخی از سرسخت‌ترین منتقدان جمهوری اسلامی نیز هست و انتظار می‌رود همزمان با مسابقات ایران، تجمع‌ها و اعتراض‌هایی نیز در اطراف ورزشگاه‌ها برگزار شود.

این موضوع فضایی متفاوت از آنچه بسیاری از تیم‌های حاضر در جام جهانی تجربه می‌کنند ایجاد خواهد کرد.

تیم ملی و شکاف‌های اجتماعی

شاید پیچیده‌ترین چالش ایران خارج از زمین مسابقه، رابطه تیم ملی با بخشی از افکار عمومی باشد. برای دهه‌ها، تیم ملی یکی از معدود نمادهایی بود که می‌توانست بخش بزرگی از جامعه را فارغ از گرایش‌های سیاسی و اجتماعی حول خود متحد کند.

اما این وضعیت در سال‌های اخیر تغییر کرده است.

جام جهانی ۲۰۲۲ قطر در شرایطی برگزار شد که ایران شاهد اعتراضات گسترده پس از مرگ مهسا امینی بود. در آن زمان بازیکنان تیم ملی و رویکردشان با جامعه و حکومت در مرکز این بحث سیاسی قرار گرفتند. برخی انتظار داشتند بازیکنان از معترضان حمایت کنند و برخی دیگر معتقد بودند فوتبال باید از سیاست جدا بماند.

این اختلاف نظرها تا امروز ادامه پیدا کرده است. در حالی که میلیون‌ها ایرانی همچنان تیم ملی را دنبال می‌کنند، حمایت از تیم دیگر به اندازه گذشته یکدست و فراگیر به نظر نمی‌رسد. برای برخی، تیم ملی همچنان نمادی از غرور و هویت ملی است. برای گروهی دیگر، این تیم را نمی‌توان از ساختار سیاسی حاکم جدا دانست.

چالش فوتبالی

در میان تمام این مسائل، ایران هنوز یک تورنمنت فوتبال پیش رو دارد. تیم ملی تاکنون هفت بار به جام جهانی صعود کرده، اما هرگز موفق نشده از مرحله گروهی عبور کند. فرمت جدید ۴۸ تیمی فرصت تازه‌ای در اختیار ایران قرار داده و بسیاری معتقدند صعود به مرحله حذفی بیش از هر زمان دیگری دست‌یافتنی است. با این حال، کمتر تیمی در جام جهانی ۲۰۲۶ به اندازه ایران با مسائل غیر فوتبالی درگیر بوده است. سوال‌هایی که معمولا درباره ترکیب، تاکتیک و مصدومان مطرح می‌شود، این بار جای خود را به بحث درباره ویزا، سفر، سیاست و دیپلماسی داده‌اند.

فراتر از یک رویداد ورزشی

جام‌های جهانی همیشه بازتابی از واقعیت‌های سیاسی زمان خود بوده‌اند. اما به دشواری می‌توان نمونه‌ای پیدا کرد که تیمی با چنین ترکیبی از تنش‌های نظامی، اختلافات دیپلماتیک، محدودیت‌های ویزایی و شکاف در میان بخشی از هوادارانش راهی این مسابقات شده باشد.

تیم ملی ایران بیش از یک سال پیش جواز حضور در جام جهانی را به دست آورد. اما در روزی که سرانجام به کمپ خود در تیخوانا رسید، هنوز پرسش‌هایی درباره حضورش در مسابقات مطرح بود. کمتر تیمی در تاریخ جام جهانی چنین مسیری را طی کرده است.

برای تیم ملی، صعود به جام جهانی آسان بود. رسیدن به آن، داستان دیگری داشت.