دیدار ترامپ و شی؛ آیا ایران به محور اختلاف واشنگتن و پکن تبدیل می‌شود؟

هم‌زمان با سفر شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین به واشنگتن برای دیدار با دونالد ترامپ، ایران در پوشش رسانه‌های آمریکایی به یکی از آزمون‌های مهم روابط آمریکا و چین تبدیل شده است.

پرسش اصلی در رسانه‌های آمریکا این است: چین تا چه حد حاضر است از روابط اقتصادی خود با ایران دفاع کند و دولت ترامپ تا کجا آماده است برای افزایش فشار بر تهران، به روابطش با پکن آسیب بزند؟

در رسانه‌های آمریکا دو روایت تا حدی متفاوت دیده می‌شود. در یک روایت، چین مهم‌ترین شریان اقتصادی باقی‌مانده برای ایران است و بنابراین بدون همکاری پکن، تلاش واشنگتن برای منزوی کردن اقتصادی تهران با محدودیت جدی روبه‌رو خواهد شد. در روایت دیگر، روابط آمریکا و چین چنان گسترده و حساس است که نه ترامپ و نه شی تمایل چندانی ندارند ایران به محور اصلی اختلافات در نشست واشنگتن تبدیل شود.

چین؛ مهم‌ترین شریان اقتصادی ایران

واشنگتن‌پست در گزارشی درباره کارزار جدید تحریم‌های آمریکا، چین را «بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران» و خریدار اصلی نفت این کشور توصیف کرده است. بر اساس این گزارش، پیش از آغاز جنگ، چین روزانه حدود یک میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه نفت از ایران وارد می‌کرد؛ تجارتی که بخش قابل توجهی از آن از طریق شبکه‌ای پیچیده از نفتکش‌ها، شرکت‌های واسطه و نقل‌وانتقال‌هایی انجام می‌شد که ردیابی آنها دشوار است.

از این منظر، چین برای موفقیت سیاست فشار اقتصادی واشنگتن اهمیت اساسی دارد. اما همین مسئله دولت ترامپ را با یک معضل مواجه کرده است.

واشنگتن‌پست می‌نویسد منزوی کردن ایران از این پشتوانه اقتصادی می‌تواند مستلزم تحریم بانک‌ها و پالایشگاه‌های بزرگ چین باشد. چنین اقدامی ممکن است آتش اختلافات تجاری میان دو قدرت را دوباره شعله‌ور کند، درست در زمانی که ترامپ و شی برای تثبیت روابط اقتصادی دو کشور تلاش می‌کنند.

وال‌استریت ژورنال: مشکل فقط نفت ایران نیست

وال‌استریت ژورنال به جنبه دیگری از روابط تهران و پکن پرداخته که تبادل فناوری و اطلاعات نظامی است.

این روزنامه به تازگی تصاویر ماهواره‌ای با وضوح بالا ماهواره‌های چینی را به حمله موشکی ۱۷ ژوئیه ایران به پایگاه هوایی موفق‌السلطی در اردن مرتبط دانست؛ حمله‌ای که سه نظامی آمریکایی در آن کشته شدند.

به نوشته این روزنامه، واشنگتن دولت چین را مستقیماً مسئول این انتقال اطلاعات معرفی نکرده و پکن نیز هرگونه اقدام خلاف قوانین بین‌المللی را رد کرده است. با این حال، این موضوع به یکی دیگر از نقاط اصطکاک در آستانه دیدار ترامپ و شی تبدیل شده است.

وال‌استریت ژورنال همچنین از زاویه دیگری به پیامدهای جنگ ایران برای چین نگاه کرده است. این روزنامه می‌گوید شی جین‌پینگ طی سال‌های گذشته با ایجاد ذخایر عظیم نفت و کاهش وابستگی انرژی، یکی از نقاط آسیب‌پذیر چین را به ابزاری برای افزایش تاب‌آوری این کشور تبدیل کرده است. ذخایر نفتی چین به پکن امکان داده پس از آغاز جنگ، واردات نفت خود را کاهش دهد بدون آنکه بلافاصله با بحران انرژی روبه‌رو شود.

به عبارتی، تهران برای فروش نفت خود به چین وابستگی زیادی دارد، اما وابستگی چین به نفت ایران به همان اندازه نیست.

آیا ترامپ می‌خواهد ایران را از مرکز مذاکرات دور نگه دارد؟

نشریه فارین پالیسی از زاویه متفاوتی به موضوع نگاه می‌کند. جیمز پالمر در آستانه نشست نوشته است: «انتظار ندارم جنگ ایران در دستور کار باشد.» استدلال او این است که دولت ترامپ در هفته‌های اخیر از رویارویی مستقیم با چین بر سر حمایت پکن از ایران فاصله گرفته و شی نیز انگیزه چندانی برای مطرح کردن این موضوع ندارد.

در این روایت، اولویت‌های فوری دو طرف تجارت، تعرفه‌ها، هوش مصنوعی، مواد معدنی حیاتی و تایوان است.

وال‌استریت ژورنال نیز بر تلاش دو طرف برای حفظ ثبات روابط، تقویت همکاری در حوزه هوش مصنوعی و تجارت مواد معدنی کمیاب تمرکز کرده و انتظار دستیابی به توافق‌های بزرگ را پایین دانسته است.

با این حال، جدا کردن ایران از رقابت بزرگ‌تر آمریکا و چین روزبه‌روز دشوارتر می‌شود.

چین درخواست دونالد ترامپ برای کمک به بازگشایی تنگه هرمز را نپذیرفته و با ابتکار مورد حمایت آمریکا در شورای امنیت درباره امنیت تنگه مخالفت کرده است.

آزمون واقعی روابط تهران و پکن

شاید مهم‌ترین پرسش این سفر این نباشد که آیا چین «متحد» ایران است یا نه، بلکه این باشد که حد و مرز روابط تهران و پکن کجاست.

چین بزرگ‌ترین خریدار نفت و یکی از مهم‌ترین شرکای اقتصادی ایران است، اما همزمان روابط اقتصادی بسیار گسترده‌تری با آمریکا و کشورهای عرب خلیج فارس دارد. واشنگتن نیز می‌خواهد درآمدهای تهران را محدود کند، اما تحریم بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ چینی می‌تواند کارزار فشار بر ایران را به یک بحران بزرگ‌تر میان دو قدرت اقتصادی جهان تبدیل کند.

به همین دلیل، نحوه برخورد آقای ترامپ با موضوع ایران در دیدار با آقای شی اهمیت دارد.

اگر واشنگتن همچنان فشار خود را بر شرکت‌ها و نهادهای کوچک‌تر چینی متمرکز کند و از هدف قرار دادن بانک‌ها و پالایشگاه‌های بزرگ چین خودداری کند، این رفتار با تصویری که بخش مهمی از رسانه‌های آمریکایی ترسیم می‌کنند سازگار خواهد بود که عبارت است از تلاش برای افزایش فشار بر تهران، بدون این که ایران به جبهه تازه‌ای در رقابت آمریکا و چین تبدیل شود.