پاسخ منفی نتانیاهو به طرح ترامپ؛ مخالفت واقعی یا پیام انتخاباتی؟

اگرچه بنیامین نتانیاهو طرح جدید ۱۵ ماده‌ای «هیئت صلح» برای خلع سلاح حماس در غزه را به‌طور قاطع رد کرده است، اما به نظر نمی‌رسد این پایان بحث و آخرین موضع‌گیری درباره این طرح باشد.

کاخ سفید تاکنون به‌طور رسمی درباره این موضوع اظهار نظر نکرده است. با این حال، گزارش‌ها حاکی است که کاخ سفید از اظهارات نتانیاهو چندان نگران نشده و آن‌ها را بیشتر در چارچوب شعارها و مواضع انتخاباتی، در آستانه انتخابات سراسری پرتنش، ارزیابی می‌کند.

باراک راوید، روزنامه‌نگار اسرائیلی، به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی نوشت: «ما نیازهای سیاسی بی‌بی را درک می‌کنیم.» این مقام آمریکایی افزود: «تا زمانی که او به آنچه از او می‌خواهیم عمل کند، مشکلی با این موضع‌گیری‌ها نداریم؛ به‌ویژه در مورد مهار حملات در غزه.»

در روزهای اخیر، حملات اسرائیل به غزه ظاهراً متوقف یا به‌طور محسوسی کاهش یافته است؛ موضوعی که حماس آن را یکی از شروط خود برای پیوستن به طرح ۱۵ ماده‌ای مورد حمایت آمریکا مطرح کرده بود.

نشانه دیگری نیز وجود دارد که حاکی از آمادگی اسرائیل برای پیشبرد طرح صلح دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، برای غزه است؛ آماده‌سازی مقدمات استقرار «نیروی بین‌المللی ثبات».

بر اساس این طرح، این نیرو از نظامیان کشورهای مختلف تشکیل خواهد شد و قرار است در همکاری با یک نیروی پلیس جدید فلسطینی، مسئولیت تأمین امنیت این منطقه را بر عهده بگیرد.

به گزارش کان نیوز، رادیو عمومی اسرائیل، ساخت نخستین پایگاه «نیروی بین‌المللی ثبات» قرار است در پایان این ماه در میان ویرانه‌های رفح در جنوب غزه آغاز شود؛ اقدامی که می‌تواند سرانجام راه را برای آغاز روند بازسازی این منطقه هموار کند.

در ماه ژوئیه، پس از ماه‌ها مذاکرات حساس، ترامپ از «یک نقطه عطف بزرگ» در اجرای طرح خود برای پایان دادن به جنگ اسرائیل در غزه خبر داد.

ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت که «هیئت صلح» به توافقی برای خلع سلاح کامل حماس و دیگر گروه‌های مسلح فلسطینی در این منطقه دست یافته است.

قرار است این توافق به‌صورت مرحله‌ای اجرا شود؛ به‌طوری که تمامی سلاح‌ها از رده خارج و تحت نظارت یک نهاد اجرایی جدید فلسطینی در غزه نگهداری شوند. این نهاد که به «هیئت صلح» گزارش می‌دهد، مسئول اداره این روند خواهد بود. همچنین نیروهای اسرائیلی باید از بیش از ۶۰ درصد از خاک غزه که هم‌اکنون در کنترل دارند، عقب‌نشینی کنند.

مقامات ارشد حماس تأیید کردند که با چارچوب جدید موافقت کرده‌اند و آن را به پایبندی متقابل اسرائیل مشروط کرده‌اند. این امر به طور گسترده به عنوان یک پیشرفت بزرگ بالقوه تلقی شد. بریتانیا از آن استقبال کرد و اتحادیه اروپا آن را به عنوان یک «گام حیاتی» ستود.

با این حال، اسرائیل بیش از یک هفته پاسخ رسمی خود به این طرح را اعلام نکرد.

سخنگوی دولت اسرائیل تنها اعلام کرد که این نقشه راه «بازتاب‌دهنده مواضع اسرائیل نیست». هم‌زمان، ایتامار بن‌گویر، وزیر راست افراطی کابینه، در شبکه ایکس نوشت که این توافق «غیرقابل قبول» است.

در عین حال، سیاستمداران جریان اصلی اپوزیسیون اسرائیل نیز به‌تدریج تردیدهای خود را مطرح کردند.

آن‌ها این پرسش را مطرح کردند که آیا همه سلاح‌ها واقعاً جمع‌آوری خواهند شد و آیا مراحل اجرای این طرح عملی و قابل اجرا است یا نه.

سرانجام نتانیاهو روز یکشنبه در نشست کابینه خود اعلام کرد: «می‌خواهم در اینجا کاملاً صریح باشم: اسرائیل سند ۱۵ ماده‌ای را نمی‌پذیرد.»

او افزود: «ارتش اسرائیل تا زمانی که حماس خلع سلاح نشود، هیچ‌گونه عقب‌نشینی انجام نخواهد داد. و وقتی از خلع سلاح حماس صحبت می‌کنم، منظورم سلاح‌های سنگین، سلاح‌های سبک، یعنی همه سلاح‌هاست. ما از خلع سلاح واقعی سخن می‌گوییم، نه یک خلع سلاح صوری و نمایشی.»

در همان بیانیه، نخست وزیر، دونالد ترامپ را «بزرگترین دوست ما در کاخ سفید» توصیف کرد، اما گفت که اسرائیل می‌داند «چگونه در برابر ایده‌های غیرقابل قبول محکم بایستد».

در اسرائیل، تردید گسترده‌ای وجود دارد که حماس واقعاً قصد داشته باشد به تعهدات خود عمل کند و آن‌ها را به‌طور کامل اجرا کند.

جنبش حماس از مدت‌ها پیش «مبارزه مسلحانه» را یکی از اصول بنیادین خود دانسته و آن را پاسخی مشروع به اشغال سرزمین‌های فلسطینی از سوی اسرائیل قلمداد کرده است. در ماه‌های اخیر نیز نشانه‌هایی دیده شده که حاکی از تلاش این گروه برای تثبیت و اعمال دوباره اقتدار خود در غزه بوده است.

فلور حسن ناحوم، تحلیلگر اسرائیلی و معاون پیشین شهردار بیت المقدس ، به بی‌بی‌سی گفت: «اسرائیل قطعاً هرگز نمی‌تواند با عقب‌نشینی از مناطقی موافقت کند که در آن‌ها هنوز همان گروهی حضور دارد که مرگبارترین کشتار یهودیان از زمان هولوکاست را رقم زده و همچنان بر نوار غزه حکمرانی می‌کند.»

او تأکید کرد که «آسیب روحی مردم اسرائیل» ناشی از حملات مرگبار به رهبری حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ که منجر به جنگ ویرانگر غزه شد، نباید دست کم گرفته شود.

هرگونه عقب‌نشینی یا امتیازدهی احتمالی از سوی نتانیاهو در مقطع کنونی می‌تواند هزینه سیاسی قابل توجهی برای او به همراه داشته باشد.

او در آستانه انتخابات سراسری ۲۷ اکتبر با رقابتی دشوار روبه‌رو است. این نخستین انتخابات اسرائیل از زمان حمله هفتم اکتبر خواهد بود و با گذشت سه سال، نتانیاهو هنوز نتوانسته به هدفی که وعده آن را داده بود دست یابد: «پیروزی مطلق» بر حماس.

آرون دیوید میلر، دیپلمات سابق آمریکایی و مذاکره‌کننده باسابقه مذاکرات صلح خاورمیانه، گفت که رهبر اسرائیل با «مهم‌ترین انتخابات» زندگی سیاسی خود روبرو است.

او به بی‌بی‌سی گفت: «نتانیاهو در موقعیت حساسی قرار دارد؛ از یک سو باید حامیان خود را راضی نگه دارد و از سوی دیگر نباید دونالد ترامپ را خشمگین یا از خود دور کند.»

او معتقد است که کاخ سفید در حال حاضر شرایط را درک می‌کند و به نتانیاهو تا حدی میدان عمل داده است.

او می‌گوید «بعید به نظر می‌رسد پیش از روی کار آمدن دولتی جدید در اسرائیل، تحول یا پیشرفت مهمی در این پرونده رخ دهد.»

در این میان، «هیئت صلح» در تلاش بوده است تا اسرائیلی‌ها را نسبت به مفاد این نقشه راه و نحوه اجرای آن متقاعد و آسوده‌خاطر کند.

نیکلای ملادنوف، کمیسر عالی غزه، که ماه‌ها مذاکرات حساسی را با حماس هدایت کرده بود، تنها چند ساعت پس از رد رسمی این نقشه راه از سوی نتانیاهو، در گفت‌وگویی با شبکه ۱۲ اسرائیل شرکت کرد.

او گفت: «هدف این است که مطمئن شویم غزه دیگر هرگز تهدیدی برای امنیت اسرائیل نخواهد بود و آنچه قبلاً، در [روز] ۷ اکتبر اتفاق افتاد، دیگر هرگز تکرار نخواهد شد.»

او گفت این توافق بر اساس «رویکردی مرحله‌به‌مرحله» طراحی شده است.

به گفته او: «اگر خلع سلاح به‌صورت راستی‌آزمایی‌شده انجام شود، به این معنا که سلاح‌ها از اختیار گروه‌ها خارج، جمع‌آوری و نگهداری شوند و در نهایت قابلیت استفاده خود را از دست بدهند، آن‌گاه اسرائیل از غزه عقب‌نشینی خواهد کرد.»

در نهایت، ملادنوف گفت که هیچ چیز «بر اساس اعتماد» ساخته نمی‌شود، بلکه بر اساس «راستی‌آزمایی» است.

حماس از آن زمان اعلام کرده است که همچنان به نقشه راه متعهد است. این سازمان از میانجیگران و هیئت صلح خواست تا اسرائیل را به پایبندی به شرایط توافق شده ترغیب کنند.

نخست وزیر اسرائیل تایید کرده است که مذاکرات با آمریکایی ها ادامه دارد. در همین حال، احتمالاً فشار سنگین از سوی واشنگتن افزایش خواهد یافت.

ترامپ نیز امسال با یک آزمون انتخاباتی مهم روبه‌رو است؛ انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا که در ماه نوامبر برگزار می‌شود. حزب جمهوری‌خواه او با خطر از دست دادن شمار قابل توجهی از کرسی‌ها مواجه است؛ وضعیتی که تا حدی به افزایش قیمت بنزین و مواد غذایی، در پی جنگ پنج‌ماهه و نامحبوب واشنگتن با ایران، نسبت داده می‌شود.

محبوبیت رئیس‌جمهوری آمریکا نیز به‌طور قابل توجهی کاهش یافته است و او ممکن است برای ثبت یک دستاورد مورد نیاز در سیاست خارجی، به‌دنبال پیشرفت‌های ملموس در طرح صلح خود برای غزه باشد.