KAI TSAYE, Abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sauran sassan duniya 29/07/2026

Rahoto kai-tsaye

Daga Haruna Kakangi da Abdullahi Diginza

1. Mintuna 3 da suka wuceIran ta yi watsi da tayin Oman na karɓe iko da mashigar Hormuz

   Iran ta yi watsi da tayin Oman na karɓe ikon gudanar da mashigar ruwan Hormuz ta hanyar haɗin gwiwa da Iran.

   Wani babban jami’in ƙasar ya shaida wa kamfanin dillancin labarai na Reuters a ranar Laraba cewa hakan ba za ta saɓu ba.

   Hakan ya dusashe fatan samun mafita ga taƙaddamar da ta janyo dakatar da harkokin kasuwanci a yankin Tekun Fasha na tsawon watanni.

   Oman ta gabatar da wata sabuwar yarjejeniya ga ƙasashen yankin domin warware rikicin da ya shafi wannan muhimmiyar mashigar ruwa.

   Sai dai Tehran ta ƙi amincewa da shirin Oman na gudanar da mashigar Hormuz tare da sauran ƙasashen yankin, tana mai cewa shirin ba shi da wata damar nasara.

   Jami’in ya shaida wa Reuters cewa Amurka da Saudiyya na ƙoƙarin matsa wa Oman lamba domin aiwatar da abin da ya kira “tsare-tsare marasa tushe na zahiri” game da wannan muhimmiyar mashigar ruwa.

   Ya ƙara da cewa Iran na nan daram kan matsayinta na cewa duk hanyoyin zirga-zirgar ruwa da ke cikin mashigar Hormuz, da kuma wani ɓangare na hanyoyin da ke fita daga gare ta, ya kamata su kasance ƙarƙashin ikon Iran.

2. Mintuna 51 da suka wuceAmurka na neman yaƙi ya ƙazance - Iran

   Iran ta soki lamirin Amurka kan hare-haren da ta kai tare da haɗin gwiwar Saudiyya a ƙasar Iraqi, inda Iran din ta ce wani mataki ne na faɗaɗa rikicin da ake fama da shi a yankin.

   Iran ta yi wannan suka ne bayan wata ƙungiya mai goyon bayan Iran da ke samun mafaka a Iraqi ta ce an kashe mambobinta aƙalla 20 sanadiyyar hare-haren da Amurka da Saudiyya suka kai a cikin dare.

   Hare-haren da aka kai wa ƙungiyar na zuwa ne bayan Iran ta ce ta kai hari da makamai masu linzami kan wani sansanin sojin Amurka da ke Jordan.

   Amurka ta ce ta kakkaɓo makaman.

3. Sa'a 1 da ta wuceAn zargi Saudiyya da zartar da hukuncin kisa ba bisa ƙa'ida ba

   Ƙungiya mai rajin kare hakkin bil'adama, Human Rights Watch ta ce hukumomin Saudiyya sun zartar da hukuncin kisa kan wasu ƴan asalin ƙasar Habasha biyar kan zargin safarar ƙwaya ba tare da bin matakan shari'a da suka dace ba.

   Ƙungiyar ta ce an zartar da hukuncin ne bayan wani zaman kotun da bai taka kara ya karya ba, wanda a wani lokaci ake yi cikin ƴan mintuna ƙalilan, ba tare da an samu lauyan da zai kare su ko kuma mai tafinta ba.

   HRW ta ce mutanen waɗanda aka zartar da hukuncin kansu a ranar Litinin ya sanya yawan ƴan Habasha da aka zartar wa hukuncin ya kai 17 a wannan shekara, yayin da wasu da dama ke cikin haɗarin fuskantar hukuncin na kisa.

   Hukumomin Saudiyya sun ce waɗanda aka zartar wa hukuncin an kama su ne da laifin safarar 'ganye', kuma an zartar da hukuncin ne domin ya zama darasi ga wasu.

4. Sa'a 1 da ta wuceJordan ta ce ta kakkaɓo makamai masu linzami biyar da Iran ta harba mata

   Kamfanin dillancin labaran gwamnatin Jordan ya ce dakarun ƙasar sun kakkaɓo tare da lalata makamai masu linzami biyar da aka harba daga Iran.

   Sanarwar ta zo ne bayan rundunar sojin Amurka ta CENTCOM ta bayyana cewa ta daƙile dukkan makaman da Iran ta harba zuwa Jordan kafin su kai inda aka nufa.

   Tun da safiyar Laraba ne wasu kafafen yaɗa labarai na Iran suka fara ruwaito cewa an kai harin makamai masu linzami kan Jordan, yayin da mazauna wasu yankunan Iran suka ce sun ga makaman suna ratsawa a sararin samaniya.

   Har zuwa yanzu, hukumomin Iran ba su fitar da wata sanarwa kan lamarin ba.

5. Sa'o'i 3 da suka wuceINEC na aikinta yadda ya kamata babu son kai - Tinubu

   Shugaban Najeriya, Bola Tinubu ya bayyana cewa hukumar zaɓen ƙasar, INEC ba ta nuna son kai a yadda take gudanar da ayyukanta.

   A baya-bayan nan INEC na fuskantar zarge-zargen nuna son kai a ayyukanta, musamman wasu matakai da take ɗauka, inda har wasu ke kiraye-kirayen shugaban hukumar ya sauka daga muƙaminsa.

   Jam'iyyun adawar ƙasar sun sha zargin INEC da mara wa jam'iyyar APC mai mulki baya a matakan da take ɗauka.

   To sai dai da yake jawabi yayin da yake karɓar jagororin Ƙungiyar Limaman Cocin Katolika ta Najeriya (CBCN) ƙarƙashin jagorancin shugabanta, Archbishop Matthew Ndagoso, a Fadar Shugaban Ƙasa da ke Abuja ranar Talata, Tinubu ya ce INEC na gudanar da ayyukanta bisa doron doka.

   " INEC ba ta nuna son kai, ba ta taɓa tsoratar da kowa ba, idan ƴan adawa na ƙorafin, watakila suna zargin kansu ne da kuma rashin shrin da suka yi'', in ji shi.

6. Sa'o'i 3 da suka wuceAmurka da Saudiyya sun kai hare-hare kan mayaƙan PMF a Iraƙi

   Rundunar sojin Amurka ta CENTCOM ta sanar da cewa sojojinta da na Saudiyya sun kai hare-haren sama kan sansanonin ƙungiyoyin mayaƙan Shi'a masu goyon bayan Iran (PMF) a Iraq.

   CENTCOM ta ce an kai hare-haren ne a matsayin martani ga hare-haren jirage marasa matuƙi da Saudiyya ta zargi an harba daga Iraq tare da goyon bayan Iran cikin sa'o'i 72 da suka gabata.

   Lamarin ya zo ne a daidai lokacin da aka harba wasu makamai masu linzami daga Iran zuwa wuraren da sojojin Amurka ke amfani da su a Jordan.

   CENTCOM ta ce ta kakkaɓo dukkan makaman, amma dakarun Iran sun ce harin da suka kai ya nufi hedikwatar Amurka da ke Jordan.

   A wani ɓangaren kuma, rundunar ruwa ta Iran ta sanar da cewa ta tsare tankokin dakon mai guda uku.

7. Sa'o'i 5 da suka wuceAfirka ta Kudu na fuskantar ƙarancin ma'aikata bayan ficewar baƙi saboda ƙin jini

   Afirka ta Kudu na fuskantar ƙarancin ma’aikata bayan da fiye da baƙi 160,000 ne suka bar ƙasar sakamakon hare-haren da ake kai musu da kuma zanga-zangar ƙyamar da tsaurara matakan shige da fice.

   Lamarin ya fara shafar fannoni kamar noma, gine-gine, aikin gida da masana’antu, inda masu ɗaukar aiki ke kokawa kan rashin ma’aikatan da za su maye gurbin waɗanda suka tafi.

   Manoma da masu masana’antu sun ce ficewar ƙwararrun ma’aikatan ƙasashen waje na barazana ga yawan amfanin da suke samarwa, yayin da ƙungiyoyin ƙwadago ke zargin wasu kamfanoni da fifita baƙi saboda albashinsu ya fi rahusa.

   A halin yanzu, gwamnatin ƙasar na neman hanyar da za ta daidaita buƙatar samar da ayyukan yi ga ‘yan ƙasa da kuma buƙatar wasu sassa da ke dogaro da ma’aikatan ƙasashen waje.

   Yawancin waɗanda suka fice daga ƙasar sun ce sun yi hakan ne saboda tsoron hare-haren ƙin jinin baƙi da kuma farmakin jami’an tsaro kan waɗanda ba su da takardun zama.

8. Sa'o'i 5 da suka wuceIran ta musanta batun haɗa kai da Oman wajen kula da mashigar Hormuz

   Wani babban jami'in gwamnatin Iran ya musanta rahotannin da ke cewa ƙasar za ta haɗa kai da Oman wajen kula da mashigar ruwan Hormuz.

   A wata hira da kamfanin dillancin labarai na Reuters, jami'in ya bayyana cewa tsarin da zai bai wa Iran da Oman iko daidai wa-daida a kan mashigar ba ya cikin muradun Tehran, duk da muhimmancin dangantakar da ke tsakaninta da Oman.

   A ranar Talata ne Reuters ta ruwaito cewa Oman ta gabatar wa Iran da wata sabuwar shawara ta kafa tsarin haɗin gwiwa tsakanin ƙasashen yankin domin tafiyar da harkokin mashigar Hormuz.

   Rahoton ya ce shirin zai ba wa ƙasashen da suka shiga damar bayar da gudunmawa bisa raɗin kansu wajen gudanar da tsarin.

   Wata majiya daga yankin da ta nemi a ɓoye sunanta ta shaida wa Reuters cewa shawarar Oman ta samu goyon bayan wasu ƙasashen yankin.

   Sai dai jami'in na Iran ya tabbatar wa Reuters cewa ƙasarsa ba ta ganin tsarin haɗin gwiwar da aka gabatar zai yi daidai da manufofinta ko kuma ya kare muradunta a mashigar Hormuz.

9. Sa'o'i 6 da suka wuce'Iran ta sayi makamai masu linzami 300 zuwa 400 daga China'

   Kamfanin dillancin labarai na Reuters ya ruwaito cewa Iran ta kulla yarjejeniya da China domin sayen makaman kare sararin samaniya da ake harbawa daga kafaɗa tsakanin guda 300 zuwa 400.

   Majiyoyi uku da suka san bayanan yarjejeniyar sun shaida wa Reuters cewa ana sa ran Iran za ta fara karɓar kason farko na waɗannan makamai cikin 'yan makonni masu zuwa.

   A cewar majiyoyin, darajar kwangilar ta kai dala miliyan 60 zuwa 70, kuma ana kallonta a matsayin ɗaya daga cikin manyan ƙoƙarin Iran na ƙarfafa kariyarta daga hare-haren jiragen sama.

   Sai dai wasu majiyoyin da ke da masaniya kan yarjejeniyar sun ce duk da an rattaba hannu kan kwangilar, har yanzu akwai yiwuwar sauye-sauye a jadawalin kai makaman, yawan da za a tura da kuma wasu bayanan aiwatar da ita.

   Sun ƙara da cewa bisa tsarin da Iran da China suka amince da shi, za a fara jigilar makaman ta jirgin sama daga birnin Urumqi da ke yammacin China, kafin daga bisani a bi ta Pakistan zuwa Iran.

   Wata majiya daga ɓangaren tsaron Turai ta shaida wa Reuters cewa jami'an ƙasarta suna sane yarjejeniyoyin sayar wa Iran makaman da China ke ƙerawa.

10. Sa'o'i 6 da suka wuceAssalamu alaikum!

    Masu bibiyar shafin labaran kai tsaye na BBC Hausa,Barkanmu da Safiyar wannan rana ta Laraba.

    Kamar kodayaushe, za mu kawo maku labarai game da abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sauran sassan duniya.

    Za ku iya leƙawa shafukanmu na sada zumunta na facebook da X da kuma whatsapp domin karanta wasu labaran da kallon bidiyo da ma tafka muhawara.

    Ku kasance tare da mu.