KAI TSAYE, Abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sauran sassan duniya, Laraba 15/07/2026

Rahoto kai-tsaye

Abdullahi Bello Diginza

1. Sa'a 1 da ta wuceKotu ta bayar da umarnin ƙwace kadarori fiye da 40 masu alaƙa da Malami

   Alƙaliyar babbar kotun tarayya da ke Abuja a Najeriya ta bayar da umarnin wace kadarori fiye da 40 masu alaƙa da tsohon ministan shari'ar ƙasar, Abubakar Malami.

   Maishari'a Joyce Abdulmalik ta bai wa hukumar EFCC mai yaƙi da cin hanci damar ƙwace kadarorin saboda wanda ake zargin ya kasa zuwa gaban kotun domin kare kansa kan ko ya mallaki kadarorin da halastacciyar hanya.

   Kafin bayar da hukuncin alƙaliyar ta yi watsi da wasu kiraye-kiraye da ƴan'uwan Malami da wasu kamfanoni masu alaƙa da kadarorin inda suke ikirarin mallakar kadarorin.

   Maishari'a Joyce ta ce abin da ke gaban kotu ba ''batun wanda ya mallaki kadarori ba ne, magana ce ta hanyar da aka bi wajen mallakarsu''.

   A cewarta wanda ake kara ya kasa gamsar da kotu cewa an mallake su ne ta halastacciyar hanya.

2. Sa'a 1 da ta wuceKotun Kenya ta haramta wa mabiya addinin Rastafariya shan wiwi

   Wata kotun Kenya ta ƙi bai wa mabiya addinin Rastafariya 'yancin shan wiwi bisa dalilai na addini.

   Masu shigar da ƙarar sun ce tabar wiwi na taka muhimmiyar rawa a wajen gudanar da ibadarsu, kuma haramta amfani da ita ya saɓa wa haƙƙinsu na kundin tsarin mulki na ƴancin gudanar da addini.

   Alƙalin kotun ya ce ƴan Rastafariyar sun kasa gabatar da gamsassun hujjoji da za su tabbatar da cewa amfani da wiwi wani ginshiƙi ne wajen gudanar da addinin nasu.

3. Sa'o'i 2 da suka wuceUkraine da EU za su yi aiki tare don ƙera jirage marasa matuƙa

   Ukraine da Tarayyar Turai sun amince da ƙaddamar da ayyukan haɗin gwiwa domin ƙara yawan ƙera jiragen yaƙi marasa matuƙa.

   Da take jawabi a birnin Kyiv, shugabar Hukumar Tarayyar Turai, Ursula von der Leyen, ta ce yarjejeniyar za ta haɗa ƙwararrun Ukraine wajen ƙera irin waɗannan jirage da kuma amfani da ƙarfin masana’antun Turai.

   Ta ce Ukraine ta ƙware sosai wajen ƙera jirage marasa matuƙa tun bayan mamayar Rasha kuma ta sayar da fasaharta ga ƙasashe tara ciki har da wasu daga cikin ƙasashen Gabas ta Tsakiya da ke neman hanyoyi masu rahusa na kare kansu daga hare-haren Iran.

   Mrs Ursula von der Leyen ta ce dole ne Turai ta haɗa kai domin cimma nasara saboda sanin irin barazanar da dukkan ƙasashen ke fuskanta.

   Wannan dai ita ce yarjejeniya ta farko da aka tsara za ta haɗa ƙasashe da kamfanoni a faɗin Tarayyar Turai wajen samar da irin waɗannan jirage.

4. Sa'o'i 2 da suka wuceKo Ingila za ta iya ɗaukar fansa kan Argentina?

5. Sa'o'i 3 da suka wuceƳantawayen Houthi sun harba makamai cikin Saudiyya

   Ƴantawayen Houthi sun harba makaman linzami zuwa cikin Saudiyya bayan da suka zarge ta da kai hari kan filin jirgin da ƙungiyar ke iko da shi, wani mataki da ƙungiyar ta ce ya saɓa wa ƙa'idar yarjejeniyar tsagaita wuta ta shekara huɗu da suka ƙulla.

   Harin ya kawo ƙarshen yarjejeniyar zaman lafiya da ɓangarorin biyu suka cimma, lamarin da ya haifar da fargabar Iran za ta yi amfani da ƙungiyar ta Houthi wajen rufe mashigar Bab al-Mandab.

   Bab al-Mandab na ɗaya daga cikin manyan hanyoyin fito na duniya mafiya muhimmanci da ta ratsa Tekun Maliya.

   Toshe mashigar zai iya haifar mummunan koma-baya ga cinikayyar ruwa ta duniya, bayan toshe mashigar Hormuz.

6. Sa'o'i 4 da suka wuceNajeriya ta kammala kwashe ƴanƙasarta daga Afirka ta Kudu

   Hukumomin Najeriya sun kammala kwashe ƴanƙasar daga Afirka ta Kudu bayan ƙazancewar zanga-zangar ƙyamar baƙi a ƙasar.

   A yau ne jirgi na ƙarshe kuma na shida ɗauke da ƴanƙasar 306 ya sauka a filin jirgin saman Legas.

   Zuwa yanzu fiye da ƴan Najeriya 1,200 ne hukumomin ƙasar suka kwaso a ƙarkashin nwani shirin gwamnatin ƙasar na mayar da ƴanƙasar gida bayan ɓarkewar zanga-zangar ƙyamar baƙi..

   Zanga-zangar wadda a wasu yankunan ake yinta lafiya, ta ƙazance a wasu yankunan har da kisa.

   Gwamnatin Najeriya ta ce za ta nemi diyya daga gwamnatin Afirka ta Kudu ga ƴanƙasarta, waɗanda aka tilasta wa barin sana'o'insu da gidajensu da kuma kadarorinsu a Afirka ta Kudu

7. Sa'o'i 5 da suka wuceƳanbindiga sun sace ɗaliban da ke rubuta NECO a jihar Kogi

   Rundunar ƴansandan jihar Kogi ta tabbatar da yin garkuwa da ɗalibai huɗu da ke rubuta jarrabawar NECO da wasu malamai biyu cikin har da shugaban makarantar.

   Cikin wata sanarwar kakakin rundunar ƴansandan jihar ASP Salisu Oyiza ta fitar ta ce lamarin ya faru ne ranar Talata da yamma lokacin da ɗaliban ke tsaka da rubuta jarrabawar NECO a makarantar Sakandiren Edo-Ekina da ke yankin ƙaramar hukumar Dekina.

   Ƴansan sun kuma ce sun kai ɗaukin gaggawa tare da ƙaddamar da bincike kan lamarin.

   “Tawagar hadin giwar jami'an tsaro sun gaggauta ƙaddamar d aneman ɗaliban, waɗanda har yanzu kuma suna neman jami'an'', in ji sanarwar.

   ASP Oyiza ta ce zuwa yanzu jami'an tsaro sun kuɓutar da ɗalibi ɗaya, yayin da suke ci gaba da neman sauran tare da farautar maharan.

   Lamarin na zuwa kwanaki bayan kuɓutar da ɗaliban makarantar jihar Oyo da suka kwashe makonni a hannun ƴanbindiga.

8. Sa'o'i 6 da suka wuceIran ta yi barazanar rufe hanyoyin fito na ƙasashen Gulf

   Dakarun juyin juya halin Iran sun yi barazanar rufe duka hanyoyin da ƙasashe ƙawayen Amurka ke fitar da kayyakinsu zuwa ƙetare a matsayin martani ga datse tasoshin ruwanta da Amurka ke yi.

   Cikin wata sanarwa da rundunar ta fitar sa'o'i bayan da Amurka ta sanar da datse tasoshin ruwan, ta ce za ta lalata hanyoyin fiton kayayyaki da ƙasashe ƙawayen Amurka ke amfani da su, idan aka ci gaba da toshe wa Iran hanyoyin fitar da manta.

   "Tun da aka datse wa Iran hanyoyin fitar da mai da iskar gas ɗinta domin durƙusar da tattalin arzikinmu, wadda ke zama barazana ga tattalin arzikin ƙawayen Amurka, to muma a jira namu matakin na datse hanyoyin fiton ƙasashen'', in ji sanarwar da IRGC.

9. Sa'o'i 7 da suka wuceAn yanke wa sojan Isra'ila hukuncin ɗaurin shekara biyar

   Rundunar sojan Isra'ila ta ce ta yanke wa wani sojanta hukuncin ɗaurin shekara biyar a gidan yari saboda samunsa da laifin aika wa wasu jami'an Iran bidiyon yadda sojojin Isra'ila ke kakkaɓo makaman linzami.

   Sojojin Isra'ilar sun ce sojan ya aika bidiyoyi guda biyu waɗanda ''aka biya shi kuɗin tura su'' a lokacin yaƙin kwana 12 tsakanin ƙasashen biyu.

   Haka kuma rundunar sojin Isra'ila ta ce ta same shi da wasu bidiyoyin d ya naɗa a biranen Isra'ila, waɗanda ya aika su ga jami'an na Iran.

   A lokacin yaƙin, Isra'ila ta hana ɗaukar bidiyon wasu keɓantattun wuraren da yaƙi ya lalata.

10. Sa'o'i 8 da suka wuceAmurka na goyon bayan farfaɗo da bututun man Iraƙi da Siriya

    Ma'aikatar Harkokin Wajen Amurka ta ce tana goyon bayan ƙoƙarin da Iraƙi da Siriya ke yi na farfaɗo da wani bututun ɗanyen mai da ya haɗa ƙasashen biyu.

    Wannan na daga cikin jerin matakai da aka sanar a baya-bayan nan don rage tasirin matakin da Iran ta ɗauka na hana jirage ruwa ratsawa ta mashigin Hormuz.

    Wani jami'i ya ce kamfanonin mai na Amurka za su taka rawa wajen sabunta aikin bututun man fetur na Kirkuk-Baniyas, wanda ya kusan daina aiki gaba ɗaya tun bayan mamayar da Amurka ta yi wa Iraƙi a shekarar 2003.

    Shugaba Trump ya ce Iraki za ta iya taka muhimiyar rawa saboda tana da arzikin man fetur kuma za su kulla yarjejeniyoyi da dama da ita.

    Ana sa ran wannan bututun zai riƙa jigilar ɗanyen man fetur daga filayen man Iraki zuwa gaɓar tekun Bahar Rum da ke Siriya.

11. Sa'o'i 8 da suka wuceMashigar Hormuz za ta ci gaba da kasancewa a rufe - Iran

    Dakarun juyin juya halin Iran sun ce mashigin Hormuz zai ci gaba da kasancewa a rufe, har sai Amurka ta dakatar hare-haren da take kaiwa ƙasar , kwana guda bayan da sojojin Amurka suka sake toshe tashoshin jiragen ruwa na Iran.

    Dakarun sun yi gargaɗin cewa za su iya faɗaɗa hare-haren da suke kaiwa zuwa wasu hanyoyin fitar da man fetur zuwa ƙasashen waje.

    Ɓangarorin biyu sun sake musayar hare-hare cikin dare, inda kafafen yaɗa labaran Iran suka ce an kai farmaki kan cibiyoyin Amurka da ke Bahrain da Kuwait da Jordan.

    Sojojin Amurka sun ce sun shafe tsawon sa'a bakwai suna kai wa Iran hari .

    Yayin da yarjejeniyar tsagaita wuta ke rushewa, Shugaba Trump ya sake yin barazanar kai hare-hare kan tashoshin lantarki da gadoji a Iran idan ba ta koma teburin tattaunawa ba.

12. Sa'o'i 8 da suka wuceAssalama alaikum

    Masu bin shafin BBC Hausa kai-tsaye barkanmu da safiyar wannan rana ta Laraba.

    Abdullahi Bello Diginza ke fatan sake kasancewa da ku a wannan shafi domin kawo muku halin da duniya ke ciki.

    Kuna iya tafka muhawara a shafukanmu na sada zumunta da muhawara kan labaran da muke wallafawa.