Uriko ubona ku rubuga aherekana amakuru mu nyandiko gusa, hakoresha uburyo buke. Ja ku rubuga nyamukuru ubone amakuru mu nyandiko iherekejwe n'amasanamu.
Njana ku rubuga nyamukuru canke aho gusoma gusa
Ibindi vyerekeye ingene urwo rubuga rugutwara uburyo (ama mega) buke
Washington irakira inama ku mabuye y'agaciro, Afurika ni bande batumiwe?
Leta ya Trump ifite umugambi wo guhangana n’Ubushinwa ku isoko ry’ibicuruzwa bikoresha ikoranabuhanga riteye imbere rikenera ariya mabuye y’agaciro.
Incamake
- Mu rwego rwo guhangana n'Ubushinwa ku isoko ry'ibicuruzwa bikoresha ikoranabuhanga riteye imbere rikenera ariya mabuye y'agaciro, Washington irakira inama ku mabuye y'agaciro
- Ishyirwa mu kanama ko mu biro bya Perezida wa Sudani y'Epfo ry'umunyapolitiki wapfuye utaravugaga rumwe n'ubutegetsi, ryateje ikimwaro.
- Leta y'intara ya Tshopo yatangaje igitero cyo ku cyumweru cy'indege umunani za 'drones' za M23 zose zarashwe "zitaragera ku mugambi mubisha wazo".
- Ukraine n'Uburusiya: Hitezwe ibiganiro inyuma y'ibibombe vy'urutavanako kuri Ukraine
- Mbere y'umunsi mukuru w'abakundana wa Saint Valentin, Banki Nkuru ya Kenya ivuga ko abangiza isura y'ishilingi rya Kenya bashobora gufungwa imyaka irindwi.
- Saif al-Islam Gaddafi, umuhungu w'uwahoze ari umukuru wa Libya, Col Muammar Gaddafi, yishwe arashwe.
- Amerika ivuga ko yahanuye 'drone' ya Irani mu gihe ubushyamirane hagati y'ibihugu byombi buri hejuru.
Amakuru y'ikibiriraho
Bernard Bankukira, Didier Bikorimana na Samba Cyuzuzo
Ubuhinde: Barakubiswe barapfa kubera gushakana badahuje idini
Ubwicanyi bukoranywe ubugome kuri ‘couple’ y’umugore n’umugabo badahuje idini bwababaje kandi butungura abantu muri leta ya Uttar Pradesh mu Buhinde mu gace gasanzwe katavugwamo ubu bwicanyi.
Kajal w’imyaka 19 wari uwo mu idini rya Hindu, hamwe na Mohammad Arman w’imyaka 27 wari umu-Islam basanze barishwe bahambwa ku nkombe z’umugezi mu mpera z’ukwezi gushize.
Polisi ivuga ko aba bombi bakubiswe igitiyo kugeza bapfuye kandi bikekwa ko byakozwe na batatu muri basaza ba Kajal, ubu batawe muri yombi. Kugeza ubu nta cyo baravuga ku byo bashinjwa.
Agace batuyemo ka Umri, muri 182km uvuye mu murwa mukuru Delhi, gatuwe n’abantu bo mu madini ya Hindu na Islam kandi abahatuye benshi babwiye BBC ko ubusanzwe babanye neza, kandi nta mateka y’amakimbirane ashingiye ku madini aharangwa.
Uwungirije umukuru w’igipolisi cy’iyi leta yabwiye BBC ko polisi ikeka ko ibyabaye ari ibyitwa “ubwicanyi bw’icyubahiro” – aho abo mu muryango w’umugore bamuhanira gukunda cyangwa gushakana n’umuntu wo mu bwoko cyangwa idini ritari iryabo.
Ibiro bibarura ibyaha mu Buhinde byatangiye kwandika iki cyaha cy’ “Ubwicanyi bw’icyubahiro” mu 2014, ubwo mu gihugu hose babaruye 18 byakozwe. Imibare iheruka ya 2023 ivuga ko habaye ubwicanyi nk’ubu 38.
Gusa, impirimbanyi zamagana iki cyaha zivuga ko iyo mibare mu by’ukuri iri hejuru cyane – mu magana ku mwaka – kuko bwinshi muri ubu bwicanyi bwandikwa mu rwego rw’ubwicanyi bwo mu ngo.
Izindi nkuru wasoma:
Ukraine: Abantu ibihumbi babuze amashanyarazi mu gihe cy’ubukonje bukabije mu bitero bishya n’Uburusiya
Perezida Zelensky wa Ukraine yatangaje ko abatekinisiye barenga 200 barimo kugerageza gusubizaho amashanyarazi mu murwa mukuru Kyiv nyuma y’ibitero bigari by’Uburusiya byibasiye ibikorwa remezo bitanga amashanyarazi.
Inyubako zibarirwa mu bihumbi zo guturamo i Kyiv zikomeje kubura amashanyarazi, nk’uko Zelensky abivuga. Ndetse ko icyo kibazo kiri no mu bindi bice by’igihugu.
Uburusiya buherutse kugaba ibitero bushya nyuma y’icyumweru cy’agahenge aho Perezida Donald Trump yari yasabye Vladimir Putin w’Uburusiya kwihanganira Ukraine muri iki gihe cy’ubukonje bukabije.
Hagati aho, intumwa z’Uburusiya, Ukraine na Amerika zongeye guhurira i Abu Dhabi muri Emira Zunze Ubumwe z'Abarabu mu nama yo kuganira birambuye ku mugambi w’amahoro.
Kuri uyu wa gatatu, Zelensky yanditse ku mbuga nkoranyambaga ati: “Uyu munsi, ibihe bikomeye cyane biri i Kyiv n’akarere kayo, Kharkiv n’akarere kayo, akarere ka Summy, n’akarere ka Poltava.”
Yongeyeho ko muri ibyo bice bitandukanye hari koherezwa andi matsinda yo kugerageza gusubizaho amashanyarazi .
I Kyiv, ibi bitero byatumye abantu barara muri ‘stations’ za metro zo hasi mu guhunga ubukonje bukabije.
Abategetsi bashyizeho ibice bimwe mu mujyi aho abantu bajya kwota ubushyuhe.
Barimo kandi gutumiza hanze za moteri zitanga umuriro mu gihe abatekinisiye bagerageza gusana ibikorwa remezo byangiritse.
Mu mujyi wa Kharkiv mu burasirazuba, urugomero rw’amashanyarazi rwarashweho rurangirika ku buryo rudashobora gusanwa.
Zambia: Umutanzania ‘kabuhariwe’ n’Abarundi babiri bafashwe mu gitero kinini ku bacuruza ibiyobyabwenge
Abategetsi muri Zambia batangaje ko mu gitero kinini bafashe umugabo wo muri Tanzania “kabuhariwe” mu kwambutsa ibiyobyabwenge imipaka y’ibihugu, hamwe n’Abarundi babiri.
Ikigo gishinzwe kurwanya ibiyobyabwenge muri Zambia (DEC) cyavuze ko Ahmed Muharram uvuka muri Tanzania ari mu bantu benshi bafatiwe mu murwa mukuru Lusaka ku wa kabiri, bafite ibiyobyabwenge byinshi birimo urumogi n’imiti irimo codein.
DEC ivuga ko Muharram w’imyaka 40, ugikekwa, “azwi cyane nka kabuhariwe mu kwambutsa ibiyobyabwenge imipaka” kandi ko yari amaze igihe ahigwa n’iki kigo.
DEC ivuga ko gufata Muharram byashobotse mu gitero kinini kigendeye ku makuru y’ubutasi.
Mu bandi bafashwe harimo abaturage babiri b’Abarundi bafatanywe imodoka y’ikamyo irimo urumogi ruhishe mu ndobo zirimo irangi, mu mapine y’ikamyo, no mu mashashi arimo isukari n’umunyu.
Amategeko ya Zambia ashyira urumogi mu biyobyabwenge bitemewe bihanirwa igifungo cyangwa amande.
Zambia isanzwe igowe cyane no guhangana n’ibibazo by’ubucuruzi bw’ibiyobyabwenge cyane cyane urumogi na heroin.
Mu gitero cyo ku wa kabiri gusa, igipolisi cyafashe ibiro hafi 1,500 by’urumogi mu gace ka Lilayi ka Lusaka aho Muharram yafatiwe.
Washington irakira inama ku mabuye y'agaciro, Afurika ni bande batumiwe?
Ubutegetsi Washington uyu munsi burakira inama ya mbere yo ku rwego rw’intumwa ku mabuye y’agaciro akenerwa cyane aho ibihugu bigera kuri 50 byo ku isi byatumiwe birimo n’ibyo muri Afurika.
Byitezwe ko Visi perezida wa Amerika JD Vance na Marco Rubio ushinzwe ububanyi n’amahanga - uri bwakire iyi nama yiswe ‘Critical Minerals Ministerial’ - baza kubwira abatumiwe intego za Washington mu gukorana n’abatumiwe mu kubyaza umusaruro amabuye y’agaciro bafite.
Muri Afurika, DR Congo, Kenya na Guinea biri mu bihugu byatumiwe muri iyi nama kandi Perezida Félix Tshisekedi wa DRC ari mu bayitabira, nk’uko byemezwa n’ibinyamakuru byo muri Amerika.
Leta ya Trump ifite umugambi wo guhangana n’Ubushinwa ku isoko ry’ibicuruzwa bikoresha ikoranabuhanga riteye imbere rikenera ariya mabuye y’agaciro.
Ayo mabuye avugwa ni nka cobalt, lithium, bauxite, ubutare bw’imbonekarimwe, na graphite ni ingenzi cyane mu gukora;
- Ibikoresho by’ikoranabuhanga biteye imbere cyane
- Imodoka zikoresha amashanyarazi na batiri
- Ibikoresho by’ingufu zisubira (renewable energy)
- Na ‘systems’ zo mu isanzure n’iz’ubwirinzi bwo mu kirere
Ubutaka bwa Afurika bukungahaye kuri menshi muri ariya mabuye avugwa akenewe, bityo uyu mugabane uri mu mwanya w’ingenzi kuri Amerika.
Perezida Tshisekedi yitabiriye iyi nama, nyuma y’uko mu Ukuboza(12) gushize yasinye amasezerano y’imikoranire na leta ya Amerika yo gukorana mu kubyaza umusaruro amabuye y’agaciro ya DR Congo.
Guinea yatumiwe muri iyi nama mu gihe Washington itewe impungenge n’uburyo Ubushinwa bufite umwanya munini mu gucukura no gutunganya ubutare bwa bauxite muri icyo gihugu kiri mu bya mbere ku isi bifite ibirombe binini cyane by’ubu butare.
Amerika kandi ishishikajwe n’amabuye y’agaciro yabonetse ku musozi wa Mrima mu majyepfo ashyira uburasirazuba bwa Kenya amabuye abarirwa agaciro ka miliyari za mirongo z’amadorari.
Umugabo wa mbere wa Jill Biden - umugore wa Joe Biden- yahagaritswe yagirizwa kwica umugore yarongoye mu nyuma
Uwigeze kuba umugabo wa mbere w’umutambukanyi wa Perezida Joe Biden, Jill Biden yahagaristwe yagirizwa urupfu rw’umugore yarongoye mu nyuma rwabereye i muhira iwabo i Delaware muri Kigarama (12) umwaka uheze, nk’uko vyatangajwe n’igipolisi co muri ako karere ku wa kabiri.
William Stevenson w’imyaka 77 yarongoye Jill Biden mu 1970 hanyuma baza kwahukana mu 1975. Mu nyuma Jillyarongowe na Perezida Biden mu 1977.
Stevenson yagirizwa icaha c’ubwicanyi bwo ku rugero rwa mbere - ni ukuvuga ubwicanyi bwateguwe, bwagambiriwe kandi bwakozwe n’ibigirankana - ku rupfu rw’umugore wiweLinda Stevenson w’imyaka 64, rwabaye ku wa 28 Kigarama (12), nk’uko bivugwa n’igipolisi c’akarere ka New Castle mu ntara ya Delaware.
Yahagaritswe ku wa mbere ubu akaba ari mw’ibohero inyuma yo kunanirwa no gutanga ingwati ya 500.000 vy’ama dorari.
Muri Kiragama, igipolisi cavuze ko casanze Linda Stevenson yataye ubwenge mu cumba c’ibaramiro ciwe ku kamo bari batewe kavuga imishamirano muri uwo muhana wabo w’i Wilmington inyuma gato y’isaha zitanu z’ijoro.
Utwigoro tw’ukumuhembura ntaco twashitseko, mu nyuma biza gutangazwa ko yasandavye.
Abategetsi ntibavuga ingene Linda Stevenson yapfuye canke aho bagejeje amatohoza.
Sudani y'Epfo: Perezida yirukanye abajyanama nyuma yuko umugabo wapfuye ahawe akazi
Perezida wa Sudani y’Epfo Salva Kiir yirukanye abajyanama be babiri nyuma y’ibyabaye biteye ikimwaro ubwo yashyiragaho umugabo wapfuye ngo ajye mu kanama ko kuyobora ibiganiro ku matora ateganyijwe kuba mu Kuboza (12) uyu mwaka.
Ishyirwaho rya Steward Soroba Budia ryatangajwe mu itegeko-teka rya perezida ryo ku itariki ya 30 Mutarama (1) uyu mwaka, ariko ibitangazamakuru byo muri icyo gihugu byagaragaje ko uwo wahoze mu ishyaka ritavuga rumwe n’ubutegetsi rya UDP (United Democratic Party), yapfuye mu myaka itanu ishize.
Ibyo byatumye abantu ku mbuga nkoranyambaga baha inkwenene uko gushyirwa mu mwanya kwe.
Nta mpamvu ritanze, itangazo rya leta ryavuze ko perezida yirukanye umujyanama we mu by’itangazamakuru David Amour Major hamwe na Valentino Dhel Malueth, umutegetsi mukuru muri minisiteri ishinzwe ibikorwa bya perezida.
Iryo tangazo ryashyizwe ku rubuga rwa Facebook rw’ibiro bya perezida, rigashyirwaho umukono na Minisitiri Africano Mande Gedima ushinzwe ibikorwa bya perezida, rivuga ko Kiir “ashimishijwe” no kumenyesha ko abo babiri bakuwe mu nshingano zabo, ndetse ko yifuje “gushimira byimazeyo” abo bombi ku bw’imirimo bakoze.
Ku wa mbere, Amour yasohoye itangazo rigenewe abanyamakuru avuga ko ibiro bya perezida byashingiye gusa ku “kuri no kwizerwa” kw’amazina yatanzwe n'"abafatanyabikorwa" kugira ngo ashyirwe muri ako kanama.
Amour yagize ati: “Ubu biragaragara ko igenzura ryimbitse ritakozwe n’umwe mu bafatanyabikorwa bigatuma haba iri genzura ry’ubutegetsi ribabaje.”
Ntiyavuze izina ry’uwo mufatanyabikorwa. Ishyaka UDP nta cyo ryatangaje.
Ntibisobanutse niba iryo tangazo ryaviriyemo Amour kwirukanwa. Hari hasanzwe hari uguhwihwisa mbere yuko iryo tangazo risohoka ko azirukanwa.
Budia yari ari mu bashyize umukono ku masezerano y’amahoro yo mu 2018 yo kurangiza intambara yashegeshe Sudani y’Epfo nyuma yuko ibonye ubwigenge mu 2011.
Kiir yashyizeho ako kanama, kagizwe n’abahagarariye amashyaka anyuranye, kugira ngo gaharurire inzira amatora.
Ariko hari amakenga ku kumenya niba ayo matora azaba, mu gihe iki gihugu kikiri mu ntambara.
Amatora yari ateganyijwe mbere yarasubitswe, Kiir akaba ari ku butegetsi kuva iki gihugu kibonye ubwigenge.
Umuryango w’Abibumbye uvuga ko abantu barenga 180,000 byemezwa ko bahunze kubera imirwano iherutse.
Leta ya Jonglei ni yo yibasiwe cyane mu gihe ingabo z’igihugu zirimo kurwana n’abasirikare bashyigikiye uwahoze ari Visi Perezida wahagaritswe ku kazi, Riek Machar.
Ubu afungishijwe ijisho mu rugo iwe ndetse arimo kuburanishwa mu rubanza ku bwicanyi, ubugambanyi n’ibyaha byibasiye inyokomuntu. Ahakana ibyo birego.
Kiir na Machar bakabaye ubundi bari muri leta y’ubumwe yemeranyijweho mu masezerano y’amahoro yo mu 2018, nyuma y’intambara yamaze imyaka itanu yakurikiye guhanganira ubutegetsi hagati y’abo bagabo bombi.
Andi makuru kuri sudani y'Epfo:
M23 yigambye igitero cya 'drones' ku kibuga cy'indege cya Kisangani
Umutwe wa AFC/M23 wemeje ko ari wo wagabye igitero cya 'drones' ku kibuga cy'indege cyo mu mujyi wa Kisangani mu ntara ya Tshopo mu buryo bwo "kuburira" Kinshasa, nk'uko umukuru w'uyu mutwe abivuga.
Mu butumwa ku rubuga rwa X, Corneille Nangaa ukuriye uwo mutwe yashinje leta gukoresha ikibuga cy'indege cya Kisangani nk'isoko y'ibitero by'indege aho bagenzura, maze avuga ko ubu "ubudahangarwa" bw'icyo kibuga "bwarangiye".
Leta y'intara ya Tshopo yatangaje ko ku Cyumweru indege umunani za 'drones' zitwaye ibisasu zagerageje kugaba igitero ku kibuga cy'indege kizwi nka Bangoka cy'umujyi wa Kisangani, ariko zose zarashwe "zitaragere ku mugambi wazo mubisha".
M23 yo ivuga ko muri ibyo bitero bashenye ikigo kigenzurirwaho indege za gisirikare zitagira abapilote (drones) kiri ku kibuga cy'indege cya Kisangani cyetegurirwagaho "ibitero by'ubwicanyi ku basivile" i Masisi, Walikale, Rutshuru, Minembwe n'ahandi.
BBC ntiyashoboye kugenzura mu buryo bwigenga ibivugwa n'izi mpande zombi.
Ukraine n'Uburusiya: Hitezwe ibiganiro inyuma y'ibibombe vy'urutavanako kuri Ukraine
Inyuma y’umusi umwe Uburusiya bucucagiye ibibombe rutura kuri Ukraine, hitezwe ko hatangura ibindi biganiro vy’amahoro vy’imisi ibiri mu gisagara ca Abu Dhabi muri Emira Zunze Ubumwe z’Abarabu, bihagarariwe na Reta zunze Ubumwe za Amerika.
Ejo ku wa kabiri, Perezida Volodymyr Zelensky wa Ukraine yagirije Uburusiya ko bwahisemwo iterabwoba aho guhitamwo ibiganiro, inyuma y’uko busubiriye gutangura ibitero vy’urutavanako mw’ijoro ryo ku wa kabiri.
Asaba ko Moscou (ubutegetsi bw’Uburusiya) yoterwa igitsure kugira ngo ishire imbere inzira y’ibiganiro, aho gusaba ko igihugu ciwe kimanika amaboko. Ni mu gihe Ukraine ibandanya iterwa igitsure na Perezida Donad Trump wa Amerika, ayisaba kwemera guhebera Uburusiya ubutaka, ivyo gushika ubu iterekwa.
Mw’ijoro hafi ryose ryo ku wa mbere buca ari ku wa kabiri, Uburusiya bwaracucagiye ibibombe ku bigo ntanganguvu mu ntara ya Kyiv no mu zindi, harimwo Kharkiv na Odesa.
Zelensky yagiriza Moscou ko iriko ikoresha ubukonje burenze urugero bw’uru rushana kugira ngo itere ubwoba abanyagihugu, mu gihe ibipimo vy’ubushuhe vyamanutse cane, gushika kuri dogere 20 °C musi y’ubusa (-20°C).
Avuga ko amajana n’amajana ya za ndege zitajamwo abadereva (drone) hamwe n’ibisasu vya misire vyo mu bwoko bwa balistique, vyakoreshejwe muri iki gitero rutura.
Perezida Trump yari yasavye Uburusiya guhagarika ibitero ku bigo ntanganguvu mu kiringo c’indwi imwe muri iki gihe c’ubukonje burenze urugero .
Trump yabwiye abanyamakuru muri Maison Blanche/White House (ibiro vy’umukuru w’igihugu) ati: "Yaremeye, ntiyihindukije mw’ijambo.”
Moscou ivuga ko aka gahengwe karangiye ku wa Mungu.
Vyitezwe ko ibi biganiro bitangura kuri uno wa gatatu.
Perezida Zelensky avuga ko igikorwa c’intumwa ziwe muri ibi biganiro gitegerezwa gusubirwamwo kubera ibi bitero.
Avuga ko Uburusiya bwakoresheje aka kanya k’agahengwe kari kasabwe na Trump mu kwegeranya ibisasu vya misire no mu kurindira kugira ngo bubirekure mu gihe c’ubukonje bwinshi cane, aho kugakoresha mu gushigikira inzira y’ibiganiro.
Umushikiranganji wa mbere w’Ubwongereza Sir Keir Starmer yaravuganye kuri terefone na Perezida Trump ku muhingamo w’ejo ku wa kabiri, aho bavuganye ku kungene ibintu vyifashe muri Ukraine, harimwo n’ivyo bitero.
Starmer avuga ko iki gitero ku nyubakwa zikomakomeye z’igihugu, harimwo ibigo ntanganguvu, ari “ubunyamaswa”.
Zelensky avuga ko Kyiv irindiriye ico Amerika igira kuri ibi bitero vy’Uburusiya.
Ayandi makuru kuri iyi ntambara:
Kenya: Banki Nkuru yaburiye ko imitako imeze nk'indabo ikoze mu noti yagufungisha, Banki Nkuru ya Kenya yaburiye abantu kudakoresha inoti mu gukora imitako
Banki Nkuru ya Kenya yaburiye abantu kureka gukoresha inoti mu gukora imitako imeze nk’iy’indabo, ibintu biharawe kuri ubu muri Kenya.
Iyo mitako ikozwe mu noti ikunze gukoreshwa mu gihe hitegurwa umunsi mukuru w’abakundana wa Saint Valentin – ndetse ubwo buryo bwarushijeho kwamamara kubera gukoreshwa n’ibyamamare hamwe n’abakurikirwa n’abantu benshi ku mbuga nkoranyambaga, basangiza ababakurikira videwo zibagaragaza batanga iyo mitako igizwe n’inoti z’amashilingi mu gihe baba bari mu birori.
Mu gukora iyo mitako ikozwe mu mafaranga, inoti z’amabara anyuranye n’agaciro gatandukanye zirazingwa ubundi zigafatanyirizwa hamwe mu buryo bw’umurimbo butuma zigaragara nkaho ari ari umufungo w’indabo.
Ariko Banki Nkuru ya Kenya (CBK) ivuga ko ababikora barimo kwangiza isura y’ishilingi rya Kenya ndetse ko bashobora gufungwa imyaka irindwi igihe baramuka batawe muri yombi.
CBK ivuga ko izo noti zikunze “kuzingwa, zigakora umuzenguruko, zigafatanyishwa kole (colle), zigaterwa inzuma, zikomekwa cyangwa zigacomekanywa cyangwa zigafatishwa ku bintu... bigahungabanya ubuziranenge bwazo”.
Mu itangazo yasohoye ku wa mbere, Banki ya Kenya yongeyeho ko ibyo bigira ingaruka ku bikoresho birimo nka bya byuma bitanga amafaranga mu buryo bwo kwihereza (ATM), ndetse bikagira ingaruka ku mashini zibara amafaranga.
Yanavuze ko iyo mitako ikoze mu noti yanatumye inoti nyinshi kurushaho zangwa ndetse bigateza ikiguzi kitari ngombwa ku baturage no kuri banki mu gusimbuza izo noti.
Ariko iyo banki yavuze ko itanze ko amafaranga yatangwamo impamo, ndetse yasabye abantu gushaka ubundi buryo bwo kuzitanga butangiza inoti.
Kenya ni kimwe mu bihugu bihinga indabo nyinshi cyane ku isi – rero iryo tangazo rya banki nkuru ryakiriwe neza na bamwe bavuze ko indabo zitohagiye ari zo zaba impano ikwiye ku munsi mukuru w’abakundana wa Saint Valentin wizihizwa ku itariki ya 14 Gashyantare (2).
Iryo tangazo ryanateje bumwe mu butumwa bwo gutebya ku mbuga nkoranyambaga.
Alinur Mohamed yatangaje ku rubuga nkoranyambaga X ati: “Itangazo rya Banki Nkuru ya Kenya ricunguye abagabo mbere y’Umunsi wa Saint Valentin w’uyu mwaka. Dusubire ku by’ibanze, aha ndavuga umufungo w’indabo.”
Undi Munya-Kenya avuga ko “abaturage bashimye iki cyemezo” kuko gitanga “ukwiruhutsa kwari gucyenewe cyane ku bantu basangaga iyo mifungo y’indabo ihenze cyane kandi irimo gusesagura”.
Umuhungu wa Gaddafi, Saif al-Islam Gaddafi, yishwe arashwe
Saif al-Islam Gaddafi, umuhungu w’uwahoze ari umukuru w'igihugu ca Libya, Col Muammar Gaddafi, yishwe arashwe.
Umukuru w’umugwi wiwe wa poritike wemeje ejo ku wa kabiri urupfu rwa Saif al-Islam w’imyaka 53 yigeze kuba afatwa nk’uwari kuba samuragwa wa se wiwe.
Umushingwamanza wiwe yabwiye itororokanirizo ry’amakuru AFP ko “umugwi w’abakomando bane” ari bo bamwiciye i muhira iwe mu gisagara ca Zintan, nubwo bitamenyekanye neza aba bakoze ibi abo ari bo.
Mu makuru avuguruzanya ku rupfu rwiwe, mushikiwe yabwiye imboneshakure yo muri Libya, Libyan TV, ko yari yapfiriye hafi y’urubibe iki gihugu gihana na Algeria.
Kuva igihe kitari gito, Saif al-Islam Gaddafi yaboneka nk’umuntu wa mbere yari afise ijambo kandi atinyitse mu gihugu inyuma ya se wiwe yarongoye Libya kuva mu 1969 gushika intwaro yiwe isenyuwe hanyuma akicwa mu migumuko yo mu 2011.
Uno muhungu wa Gaddafi yavutse mu 1972, yagize uruhara rudasanzwe mu kunagura imigenderanire n’ibihugu vy’Uburengero kuva mu 2000 gushika intwaro ya Gaddafi itembagaye.
Se wiwe amaze gukomborwa, Saif al-Islam yarapfunzwe n’umurwi witwaje ibirwanisho w’abakeba mu gisagara ca Zintan mu kiringo c’imyaka hafi itandatu, yagirizwa kugira uruhara rudasanzwe mu gutuza imyiyerekano yiyamiriza reta.
Sentare mpuzamakungu mpanavyaha yarashatse kumurengutsa ku vyaha bikorerwa kiremwa muntu kubera uruhara yagirizwa mu gutuza imyiyerekano y’abatavuga rumwe n’ubutegetsi mu 2011.
Mu 2015, yaciriwe igihano co kunyongwa atari ho ari kubera uruhara rwiwe mu ruhigi ku bari mu myiyerekano, na sentare yo ku mugwa mukuru Tripoli, mu burengero bw’igihugu, ku cicaro ca reta ishigikiwe n’ishirahamwe ONU.
Ariko inyuma y’imyaka ibiri yahavuye arekurwa n’umurwi w’abarwanyi mu gisagara ca Tobruk kiri mu buseruko, kw’itegeko ritanga ikigongwe.
Kuva Gaddafi akombowe, Libya yacitsemwo ibice bigenzurwa n’imigwi y’abarwanyi itandukanye, ubu ikaba igabuyemwo kabiri na reta zibiri zikebana.
Igihe se wiwe yari akiri ku butegetsi, Saif al-Islam yari afise ikibanza kidasanzwe mu buzima bw’igihugu akaba ari na we yarongora ibiganiro vyo ku rwego rwo hejuru nubwo ata mabanga yari afise muri reta, harimwo ivyatumye se wiwe aheba umugambi wiwe wo guhingura ibirwanisho ruhonyanganda vy’ubumara.
Aya masezerano yatumye iki gihugu gikurwako ibihano cari carafatiwe, kandi bamwe babona uno muhungu wa Gaddafi nk’umuntu yari yiteguriye impinduka nziza no guhindura Libya mu buryo bubereye.
Saif al-Islam yamye ahakana ko atashaka gusubirira se wiwe, aho yavuga ko ubutegetsi atari “itongo umuntu atorana”.
Hagati aho, mu 2021 yatangaje ko yari kwitoza mu kibanza c’umukuru w’igihugu mu matora yahavuye yuguruzwa mu kiringo kitazwi.
Amerika ivuga ko yahanuye 'drone' ya Irani yerekezaga ku bwato rutura bwikorera indege z'intambara
Umuvugizi w’igisirikare cy’Amerika yavuze ko indege nto y’intambara itajyamo umupilote (drone) ya Irani yahanuwe ku wa kabiri ubwo “yegeraga ishishikaye” ubwato bunini bw’intambara bw’Amerika bwikorera indege z’intambara, mu nyanja y’Abarabu.
Kapiteni (Capt) Tim Hawkins, umuvugizi w’ibiro bikuru by’ingabo z’Amerika, yavuze ko indege y’intambara yo mu bwoko bwa F-35C, yahagurukiye ku bwato bw’intambara bwa USS Abraham Lincoln, yahanuye iyo ‘drone’ “mu buryo bwo kwirwanaho”, mu rwego rwo kurinda ubwo bwato hamwe n’abasirikare babukoreraho.
Ubwo bwato bwari buri mu ntera igera kuri kilometero hafi 800 uvuye ku nkombe y’inyanja ku ruhande rwa Irani, ubwo iyo ‘drone’ yabusatiraga mu “mugambi udasobanutse”.
Nta bikoresho by’Amerika byangiritse ndetse nta basirikare bahagiriye ikibazo.
Bibaye mu gihe Amerika ikomeje kurunda abasirikare n’ibikoresho muri ako karere, mu gihe kandi ubushyamirane buri hejuru hagati ya Washington na Tehran.
Nta cyo Tehran yatangaje kuri ibyo byabaye ku wa kabiri.
Perezida w’Amerika Donald Trump yakangishije gukora igikorwa cya gisirikare muri Irani niba itemeye kujya mu biganiro bigamije kugera ku masezerano yo kugabanya gahunda yayo ya nikleyeri.
Mbere, yari yavuze ko bishoboka ko Amerika yagira icyo ikora ku ihashya rya Irani ry’imyigaragambyo yiciwemo abantu yo kwamagana leta.
Nyuma y’ihanurwa ry’iyo ‘drone’ ya Irani, Karoline Leavitt, umuvugizi w’ibiro bya Perezida w’Amerika, yabwiye televiziyo Fox News ko ibiganiro hagati y’Amerika na Irani bigiteganyijwe kuba muri iki cyumweru.
Yavuze ko Trump “aracyashishikajwe buri gihe no gushyira imbere dipolomasi mbere na mbere”, ariko Leavitt yongeyeho ko Trump “afite amahitamo anyuranye ari ku meza, kandi ayo arimo no gukoresha imbaraga za gisirikare”.
Mbere, umutegetsi w’ikirenga wa Irani Ayatollah Ali Khamenei yaburiye ko igitero icyo ari cyo cyose cyagabwa ku gihugu cye, cyateza “intambara mu karere”.
Mwaramutse neza!
Ikaze kuri BBC Gahuzamiryango, aho tubagezaho amakuru yo mu karere no mu mahanga mu buryo bw'aka kanya.