ترامپ میگوید امریکا «پروژه آزادی» در تنگه هرمز را متوقف میکند
منبع تصویر، Getty Images
رئیس جمهوری امریکا میگوید عملیات دریایی موسوم به «پروژه آزادی» در تنگه هرمز برای هدایت شناورهای گیرمانده به مدت «دورهای کوتاه» متوقف خواهد شد.
پیشتر وزیر خارجه امریکا، گفته بود که «مرحله تهاجمی جنگ با ایران پایان یافته» است و دونالد ترامپ اکنون در پی دستیابی به توافق با ایران، به ويژه درباره تنگه هرمز است.
همزمان وزیر خارجه ایران در راس هیأتی وارد بیجنگ شده و با همتای چینی خود دیدار و گفتوگو کرده است.
دونالد ترامپ روز سهشنبه شب اعلام کرد که «به درخواست پاکستان و برخی کشورهای ديگر، و با توجه به «موفقيت بزرگ نظامی» در کارزار عليه ايران و همچنين پيشرفت قابلتوجه در جهت دستيابی به يک توافق نهايی با نمايندگان ايران، بهطور متقابل توافق شده است.»
به گفتهٔ او «در حالیکه محاصره دريايی همچنان بهطور کامل برقرار خواهد ماند، اجرای «پروژه آزادی» برای مدت کوتاهی متوقف میشود تا مشخص گردد آيا اين توافق نهايی میتواند تکميل و امضا شود يا نه.»
«پروژه آزادی» چند روز پیش به هدف عبور آزاد کشتیهای تجاری از تنگه هرمز با بیش از صد هواپیما و چند ناوشکن به دستور دونالد ترامپ آغاز شده بود.
نیروهای امریکایی مدعی شده بودند که در جریان این عملیات دو کشتی تجاری را از تنگه هرمز عبور دادهاند. اما کارشناسان و ناظران تجارت دریایی گفته بودند که بدون توافق و مذاکره با ایران، این پروژه زیاد موفق نخواهد شد.
رسانههای دولتی ایران این اقدام را پیروزی توصیف کرده و گفتهاند، این اقدام نشان میدهد که ترامپ پس از «ناکامیهای مداوم» برای بازگشایی این آبراه حیاتی برای کشتیرانی جهانی، «عقبنشینی» کرده است.
روز گذشته عباس عراقچی، وزیرخارجه ایران، نیز همزمان با آغاز عملیات نیروی دریایی امریکا گفته بود که از نظر او «پروژه آزادی» به «پروژه بنبست» بدل خواهد شد.
این اظهارات دونالد ترامپ همزمان با آن است که مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا، گفت «عملیات خشم حماسی -حملهٔ اولیه امریکا و اسرائیل به ایران- پس از تحقق اهدافش پایان یافته است.
ترامپ در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت که این تصمیم را «به درخواست پاکستان» گرفته است؛ کشوری که بهعنوان میانجی میان امریکا و ایران عمل کرده است. او افزود که محاصره بندرهای ایران توسط امریکا همچنان برقرار خواهد ماند.
همزمان عباس عراقچی بامداد چهارشنبه وارد بیجنگ شده و با همتای چینی خود، وانگ یی، دیدار و گفتوگو کرده است.
ایران برای مقاومت در برابر تحریمهای اقتصادی امریکا به حمایت چین چشم دارد و از زمان محاصره دریایی بندرهای این کشور توسط امریکا، گزارشهایی از مشورتها میان تهران و بیجنگ بر سر گشودن کریدورهای جدید صادرات و واردات میان دو کشور منتشر شده است.
منبع تصویر، Tasnim
گام بعدی چیست؟
اظهارات ترامپ ممکن است برخی را غافلگیر کند. ساعاتی پیش از آن مارک روبیو، پیت هگست، وزیر دفاع، و جنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش امریکا، همه تأکید کرده بودند که این عملیات، آزادی کشتیرانی و تجارت در تنگه هرمز و خلیج فارس را تأمین خواهد کرد.
آقای روبیو روز سهشنبه به خبرنگاران گفت: رئيسجمهور ترجيح میدهد با ايران به توافقی دست يابد، از جمله يک يادداشت تفاهم درباره نحوه بازگشايی کامل تنگه هرمز: «اين مسيری است که او ترجيح میدهد، اما تا اين لحظه ايران اين مسير را انتخاب نکرده است.»
گام بعدی روشن نیست. حکومت امریکا تأکید کرده بود که «پروژه آزادی» کارزاری «جدا و متمایز» از محاصره است؛ محاصرهای که هدف از آن اعمال فشار اقتصادی بر ایران است.
هدف «پروژه آزادی» کمک به احیای جریان نفت از منطقه و بازگشت تدریجی اقتصاد جهانی به وضعیت عادی، از طریق هدایت کشتیهای گرفتار از خلیج فارس و عبور آنها از آبراهی بود که تا حد زیادی بسته شده است.
اما اگر در دوره «توقف»، شرکتهای کشتیرانی جهانی و شرکتهای بیمه همکار آنها با مداخله ایران مختل شوند، ادعای ترامپ مبنی بر تحقق این هدف دشوار خواهد بود.
از سوی دیگر، حکومت امریکا شاید امیدوار باشد که تعلیق «پروژه آزادی» ـ که با مخالفت شدید ایرانیها روبهرو بودـ آنها را بار دیگر به میز مذاکره بازگرداند.
روبیو در اوایل همان روز پس از موجی از حملات در تنگه هرمز این اظهارات را بیان کرد.
این حملات نگرانیهایی را مبنی بر اینکه آتشبس میان امریکا و ایران ممکن در معرض خطر قرار بگیرد، افزایش داد.
تهران هنوز به اظهارات روبیو واکنش نشان نداده است، اما محمدباقر قالیباف، رئیس پارلمان ایران، پیشتر گفته بود: «ما بهخوبی میدانیم که تداوم وضع موجود برای امریکا غیرقابلتحمل است، در حالی که ایران هنوز حتی اقدامات خود را آغاز هم نکرده است.»
آقای قالیباف، که مذاکرهکننده ارشد ایران در گفتوگوهای ماه گذشته با امریکا بود، افزود: «امنیت کشتیرانی و ترانزیت انرژی به دست آمریکا و متحدانش با نقض آتشبس و اعمال محاصره به خطر افتاده است؛ البته شرّشان کم خواهد شد.»
اواخر روز سهشنبه، مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) اعلام کرد که یک منبع مورد تأیید به این مرکز گفته است یک کشتی باری در تنگه هرمز «با یک پرتابه ناشناس» هدف قرار گرفته است. جزئیات بیشتری در این مورد هنوز در دسترس نیستو
پیشتر در همان روز، امارات متحده عربی اعلام کرد که دفاع هوایی این کشور برای دومین روز پیاپی در حال رهگیری موشکها و پهپادهای شلیکشده از سوی ایران است.
امارات روز دوشنبه ایران را متهم کرده بود که موشکها و پهپادهایی شلیک کرده، از جمله یک بندر نفتی در امارت فجیره -واقع در خارج از تنگه هرمز- را هدف قرار داده است. امارات این اقدام را «تشدید خطرناک تنش» خوانده بود.
اما ایران روز سهشنبه هرگونه حمله به امارات را رد کرد.
قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا که امور مربوط به جنگ در ایران را مدیریت میکند گفته است که «ایران در روزهای گذشته هیچگونه عملیات موشکی و پهپادی علیه کشور امارات انجام نداده است.»
ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی این قرارگاه، گفت: «هشدار میدهیم اگر از خاک امارات، اقدامی علیه جزایر ایرانی، بنادر و سواحل کشور ما صورت پذیرد، پاسخ کوبنده و پشیمانکننده خواهیم داد.»
عملیات خشم حماسی» در ۲۸ فبروری آغاز شد وقتی امریکا و اسرائیل موجی از حملات هوایی را علیه ایران آغاز کردند. تهران در واکنش، تنگهٔ هرمز را بست؛ آبراه حیاتی که معمولاً ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند.
در اوایل ماه اپریل، امریکا و ایران از دستیابی به آتشبس خبر دادند که بر اساس آن، ایران حملات پهپادی و موشکی خود علیه کشورهای خلیج فارس از جمله امارات را متوقف کرد.
با اینحال، از آن زمان تاکنون شمار اندکی از کشتیها توانستهاند از تنگه هرمز عبور کنند. امریکا همچنین محاصره خود علیه بندرهای ایران را اعمال کرد.
روز دوشنبه، حکومت امریکا اعلام کرد که هفت قایق تندروی ایرانی را در این تنگه هدف قرار داده است. همزمان ایران گفت بهسوی یک کشتی امریکایی تیرهای هشدار شلیک کرده است. هر دو طرف ادعای طرف مقابل را رد کردند
وزیر خارجه امریکا در کاخ سفید گفت، هرچند دونالد ترامپ خواهان توافق است، «اما تاکنون این مسیری نبوده که ایران انتخاب کرده است» و افزود: «اینکه در آینده به چه چیزی منجر شود، محل گمانهزنی است.»
آقای روبیو گفت، حملات امریکا و اسرائیل به ایران «ویرانیای در مقیاس نسلی» به اقتصاد این کشور وارد کرده و رهبران ایران باید «پیش از آنکه خود را به ورطه نابودی بکشانند، در مسیر کنونیشان تجدیدنظر کنند.»
وزیر دفاع امریکا نیز گفت که آتشبس با ایران «پایان نیافته است». پیت هگست در نشست خبری روز سهشنبه افزود: «در حال حاضر آتشبس قطعاً برقرار است، اما ما بسیار دقیق آن را زیر نظر خواهیم داشت.»
جنرال کین، رئیس ستاد مشترک ارتش امریکا گفت که از زمان آغاز آتشبس، ایران ۱۰ بار به نیروهای امریکایی حمله کرده، اما این حملات «در این مقطع در حد» ازسرگیری درگیریها «نبوده است.»
بعدتر، از ترامپ پرسیده شد چه چیزی نقض آتشبس از سوی ایران محسوب میشود؟ او پاسخ داد: «متوجه میشوید، چون به شما اطلاع خواهم داد.»
او همچنین گفت: همچنان باور دارد که دستیابی به یک توافق از طریق گفتوگو برای پایان دادن به درگیری با ایران ممکن است.
اظهارات مقامهای امریکایی در کل نشان میدهد که ایالات متحده تمایل چندانی برای بازگشت به جنگ تمامعیار ندارد؛ عملیاتی که میتواند بازارها را بیش از گذشته مختل کند، قیمتها را بهشدت بالا ببرد و با مخالفت بخشهای گستردهای از افکار عمومی امریکا مواجه شود.
ترامپ همچنین گفته است در حال گفتوگو با جاپان درباره بازگشایی تنگه است و انتظار دارد در جریان سفر هفته آیندهاش به چین، گفتوگویی مثبت با شی جینپینگ، رئیسجمهور این کشور، در اینباره داشته باشد.
