Elliw Gwawr
Gohebydd Gwleidyddol BBC Cymru

'Da ni’n aml yn gweld cryn dipyn o ddadlau a ffraeo rhwng y pleidiau yn y siambr yma.

Ond y gwirionedd yw bod gan yr aelodau lot o barch i’w gilydd ac mae 'na ffrindiau ar draws y pleidiau hefyd.

Wrth i'r aelodau fynd allan i bleidleisio nawr, daeth arweinydd y Ceidwadwyr Darren Millar i fyny at Rhun ap Iorwerth Plaid Cymru i ysgwyd ei law, gyda Huw Irranca-Davies o’r blaid Lafur - yr unig enwebiad i fod yn Llywydd - yn ymuno â nhw am sgwrs hefyd.

Tra bod yr aelodau’n dal i bleidleisio mae Huw Irranca-Davies yn cael gwers sydyn ar sut mae defnyddio cyfrifiadur y Llywydd.

Mi fydd ganddo reolaeth dros feicroffonau’r holl aelodau unwaith y mae yn y sedd.

Dyma oedd yr olygfa yn y prynhawn 'ma wrth i aelodau etholedig newydd Plaid Cymru gyrraedd y Senedd.

Elliw Gwawr
Gohebydd Gwleidyddol BBC Cymru

Dwi’n deall y bydd Plaid Cymru yn cynnig enw Kerry Ferguson ymlaen i fod yn ddirprwy Lywydd.

Byddai hyn yn golygu bod Elin Jones yn pasio’r baton ymlaen i aelod arall o Geredigion - er, fel dirprwy yn hytrach na Llywydd.

Dywed Huw Irranca-Davies bod ganddo y "profiad eang" ar gyfer y swydd a'i fod "yn credu yng ngrym y sefydliad democrataidd hwn i wella bywydau pobl yng Nghymru".

"Os caf fy ethol, dwi'n addo gweithio gyda phawb yn y siambr, gydag atebolrwydd ac yn ddiduedd".

Bydd pleidlais gyfrinachol nawr yn cael ei chynnal, ac mae'r cyfarfod wedi'i atal er mwyn galluogi i aelodau wneud hynny.

Mae Huw Irranca-Davies yn cael ei enwebu ac yn cael ei eilio.

Mae Paul Davies yn cael ei enwebu ond ddim yn cael ei eilio.

Dim ond Huw Irranca-Davies sy'n symud ymlaen felly.

Ond gan fod rhywun yn dweud eu bod yn gwrthwynebu, rydyn ni nawr yn disgwyl pleidlais.

Yn gyntaf, mae gan Mr Irranca Davies y cyfle i gyflwyno ei achos i'r Senedd.

Yr eitem gyntaf yw ethol Llywydd i olynu Elin Jones.

Mae hi'n llongyfarch y 96 Aelod newydd ac yn eu hatgoffa o'r "disgwyliadau uchel" gan bobl Cymru.

Mae'r cadeirydd, Ms Jones, yn galw am enwebiadau.

Rhaid i enwebiad gael ei eilio gan aelod nad yw'n perthyn i'r un grŵp gwleidyddol â'r aelod sy'n enwebu.

Mae'r cyfarfod wedi dechrau - gallwch wylio'r trafodaethau yn fyw trwy glicio'r eicon chwarae ar frig y llif.

Dros Ginio
BBC Radio Cymru

Doedd hi ddim yn glir doe a fyddai'r bleidlais i ethol prif weinidog yn mynd yn ei blaen heddiw, oherwydd ansicrwydd ynghylch pwy fyddai'n cymryd swydd y dirprwy Lywydd.

Yn ôl rheolau sefydlog y Senedd, os yw'r Llywydd yn aelod o wrthblaid, yna mae rhaid i'r dirprwy Lywydd fod yn aelod o'r llywodraeth.

Gydag enwau Huw Irranca-Davies o Lafur a Paul Davies o'r Ceidwadwyr eisoes yn y ras i fod yn Llywydd, roedd disgwyl i Blaid Cymru enwebu dirprwy - rhywbeth mae’r blaid bellach wedi cadarnhau y byddan nhw’n ei wneud.

Yn ôl Dr Elin Royles o Brifysgol Aberystwyth, y rheswm am yr ansicrwydd ydi’r effaith ar y llywodraeth newydd - gan nad ydi'r Llywydd na'r dirprwy fel rheol yn cael pleidleisio.

“Mae ‘na bwysau wedi bod ar Blaid Cymru i fod yn enwebu heddiw ond mi fydd hynna wrth gwrs yn effeithio ar eu mwyafrif nhw fel llywodraeth a dyna pam oedden nhw ychydig yn anfoddog i neud hynny,” meddai Dr Royles ar raglen Dros Ginio ar BBC Radio Cymru.

“Felly mae [ethol y llywydd a’r dirprwy] yn broses ond mae’n broses bwysig er mwyn i’r Senedd allu gweithio mewn ffordd effeithiol ac mae nifer o rolau pwysig o gwmpas y rôl - yn cadeirio'r cyfarfodydd llawn ond hefyd bod yn wleidyddol ddiduedd ac yn y blaen yn y Siambr ac yng ngwaith y Senedd.”

Dros Frecwast
BBC Radio Cymru

Mae Plaid Cymru wedi dweud y byddan nhw'n enwebu dirprwy Lywydd, ond dyw hi ddim yn glir hyd yma pwy fydd hynny.

Mae diddordeb gan "fwy nag un" o fewn Plaid Cymru mewn bod yn ddirprwy Lywydd, yn ôl un o ASau'r blaid.

Dywedodd Llyr Gruffydd ar Dros Frecwast y bore 'ma bod "dau ymgeisydd arbennig iawn" i fod yn Llywydd - Huw Irranca-Davies a Paul Davies.

Er y byddai'n ddigon hapus gweld un yn llywydd a'r llall yn ddirprwy, "nid dyna sy’n cael ei ganiatáu o fewn y rheolau".

Gyda'r disgwyliad y bydd Plaid Cymru'n ffurfio'r llywodraeth nesaf, dywedodd: "Ein bwriad ar hyn o bryd yw bydd un o’r gwrthbleidiau ac un o’r llywodraeth.”

Daniel Davies
Gohebydd Gwleidyddol BBC Cymru

Ar hyd y blynyddoedd dwi wedi gwylio cyfarfodydd di-ri o’r Senedd - rhai ohonyn nhw’n llai cofiadwy nag eraill.

Ond mae heddiw am fod yn gyfarfod tra gwahanol, gyda newid mawr wedi bod yng ngwleidyddiaeth Cymru.

Des i lawr i’r siambr yn gynnar i sicrhau fod mod i’n cael tocyn i’r galeri cyhoeddus.

Mae ‘na alw mawr am seddi i wylio’r sesiwn heddiw, yn ôl y sôn, gyda’r holl aelodau newydd yn gwahodd eu teuluoedd i’r Bae.

Dros Frecwast
BBC Radio Cymru

Un fydd yn "sicr yn cefnogi" Huw Irranca-Davies fel Llywydd y Senedd y prynhawn 'ma ydy aelod newydd Llafur dros Gaerdydd Penarth, Huw Thomas.

Yn siarad ar Dros Frecwast y bore 'ma, dywedodd Mr Thomas - sydd wedi bod yn arweinydd Cyngor Caerdydd - bod Huw Irranca-Davies yn "wleidydd o statws fydd yn gallu cynnal disgyblaeth ac urddas o fewn y Senedd".

Mr Irranca-Davies oedd y dirprwy brif weinidog yn ystod cyfnod Eluned Morgan yn brif weinidog, a bu hefyd yn gwasanaethu fel ysgrifennydd amaeth.

Ychwanegodd Mr Thomas: "Mae ganddo brofiad yn y Senedd ei hunan a San Steffan, sydd yn ddefnyddiol, dwi'n credu. Felly dwi’n mawr obeithio fod y niferoedd yno i ethol Huw yn Llywydd.”

Dydd Sul dywedodd Ken Skates - arweinydd dros dro Llafur yn y Senedd wedi i Eluned Morgan golli ei sedd - y byddai aelodau'r blaid yn cyfarfod ddydd Llun i benderfynu ar eu sefyllfa, ond “roedd y teimlad o gefnogi Reform yn un hynod amhleserus i holl aelodau’r grŵp”.

Dywedodd Jane Dodds o’r Democratiaid Rhyddfrydol: “Ni fyddwn yn cefnogi unrhyw brif weinidog Reform UK”, gan ychwanegu: “Byddaf yn ymatal os mai enw Rhun fydd yn cael ei gynnig.”

Dywedodd arweinydd y Blaid Werdd, Anthony Slaughter, fod cefnogi Rhun yn “no-brainer”, am fod gan Blaid Cymru “fandad clir iawn” ac “mae’n rhaid i ni yrru neges glir ei fod yn amser am wleidyddiaeth adeiladol yng Nghymru”.

Dywedodd Llŷr Powell wrth BBC Cymru y bydd aelodau Reform o’r Senedd yn enwebu eu harweinydd, Dan Thomas, i fod yn brif weinidog.

Mae Rhun ap Iorwerth wedi cadarnhau mai nod Plaid Cymru yw ffurfio llywodraeth leiafrifol, gan gydweithio gyda phleidiau eraill ar ddeddfwriaeth a chyllidebau unigol.

Dywedodd dros y penwythnos ei fod "barod i ffurfio llywodraeth nesaf Cymru ac rydym yma fel cynrychiolwyr o Gymru gyfan - heb amheuaeth, pob cymuned".

"Byddwn yn gwneud popeth i ad-dalu'r ffydd y mae pobl wedi rhoi ynom ni, oherwydd mae gennym yr awch amlwg i wneud gwahaniaeth i'r hyn sy'n bwysig i fywydau pobl.

"Rydym yn cofio am y rheiny a wnaeth yr holl waith caled i Gymru ac sydd ddim yma i weld hyn.

"'Da ni'n gwneud hyn dros Gymru gyfan, a fy mraint i yw bod yma rŵan fel darpar brif weinidog fel rhan o grŵp o 43 o aelodau."

Ffynhonnell y llun, Getty Images

Daniel Davies
Gohebydd Gwleidyddol BBC Cymru

“Diwrnod mawr,” meddai Rhun ap Iorwerth wrth iddo frasgamu mewn i’r Senedd y bore 'ma. Mae'n amhosibl anghytuno â hynny.

O’n i yma yn gynnar yn darlledu i Radio Cymru cyn i Mr ap Iorwerth gael ei benodi, siŵr o fod, fel prif weinidog Cymru - y cyntaf i beidio â bod yn aelod o’r Blaid Lafur.

Efallai wnaiff helynt San Steffan dynnu’r sylw i ffwrdd o Fae Caerdydd heddiw, ond canlyniad trychinebus yr etholiad i Lafur yw’r cyd-destun i ddigwyddiadau yn y naill le.

Bydd angen i'r Senedd newydd, sydd â 96 aelod, hefyd benderfynu heddiw pwy fydd Llywydd nesa' Senedd Cymru - gydag enwau Huw Irranca-Davies o Lafur a Paul Davies o'r Ceidwadwyr yn y ras.

Dydd Llun doedd hi ddim yn glir a fyddai'r bleidlais i ethol prif weinidog yn mynd yn ei blaen heddiw, oherwydd ansicrwydd ynghylch pwy fyddai'n cymryd swydd y dirprwy Lywydd.

Ond yn unol â rheolau sefydlog y Senedd, mae llefarydd ar ran Plaid Cymru bellach wedi cadarnhau y bydd y blaid yn enwebu rhywun ar gyfer y rôl.

Os yw'r Llywydd yn aelod o wrthblaid - fel Huw Irranca-Davies o Lafur neu Paul Davies o'r Ceidwadwyr - yna mae rhaid i'r dirprwy Lywydd fod yn aelod o'r llywodraeth.

Ffynhonnell y llun, Getty Images

Mae disgwyl i Rhun ap Iorwerth gael ei gadarnhau'n brif weinidog nesaf Cymru yng nghyfarfod cyntaf y Senedd heddiw, yn dilyn buddugoliaeth hanesyddol ei blaid yn yr etholiad.

Daeth Plaid Cymru â chanrif o lwyddiant etholiadol Llafur yng Nghymru i ben yr wythnos diwethaf, ynghyd â 27 mlynedd wrth y llyw yng Nghaerdydd.

Mae'r llwybr nawr yn glir i Mr ap Iorwerth gael ei gadarnhau yn brif weinidog gan fod disgwyl i Lafur a'r Democrat Rhyddfrydol Jane Dodds ymatal, tra bod dau aelod newydd y Gwyrddion yn bwriadu cefnogi Plaid Cymru.

Rhun ap Iorwerth fydd arweinydd cyntaf Llywodraeth Cymru i beidio â bod o'r blaid Lafur.

Croeso i'n llif byw ar ddiwrnod hanesyddol i wleidyddiaeth yng Nghymru.

Wedi eu llwyddiant yn yr etholiad yr wythnos diwethaf, mae disgwyl y bydd arweinydd Plaid Cymru, Rhun ap Iorwerth, yn cael ei ethol yn brif weinidog wrth i'r Senedd newydd gyfarfod am y tro cyntaf.

Ond mae gwaith i'w wneud cyn hynny, gyda'r Senedd angen ethol Llywydd a dirprwy Lywydd yn gyntaf.

Arhoswch gyda ni am y cyfan!

Ffynhonnell y llun, PA Media