Putin üçün Soçidə yeni iqamətgah tikilib - BBC araşdırması

Vladimir Putinin Soçidəki iqamətgahı olan "Boçarov ruçey"in sökülən əsas binasının yerində genişmiqyaslı tikinti işləri başa çatmaq üzrədir.

BBC öyrənib ki, işlər Federal Mühafizə Xidmətinin (FMX) dövlət müdafiə sifarişi əsasında həyata keçirilir. O cümlədən məlum olub ki, tikintini prezidentin dostunun orbitinə daxil olan podratçı aparır.

Tikinti işçiləri üçün vakansiyalarda layihə "strateji" adlandırılır, nağd ödəniş və "üzgüçülük hovuzu olan yataqxanada" yaşayış yeri vəd olunurdu, 2026-cı ilə qədər isə artıq daxili bəzək işləri üzrə mütəxəssislər axtarılırdı.

2024-cü ildə Rusiya Prezidentinin Soçidəki rəsmi rezidensiyası olan "Boçarov ruçey"də köhnə binaların söküntüsünə başlayıblar.

2025-ci ilin sentyabrına qədər onların yerində artıq böyük çalalar yaranmışdı.

Hakimiyyət orqanları nə söküntü, nə də onun səbəbləri barədə ictimaiyyətə məlumat verməmişdi.

Bununla belə, bütün kompleks sökülmədi.

İqamətgahın cənub sərhədində 2014-cü il Olimpiadası üçün tikilmiş "Boçarov ruçey-2" korpusu qorunub saxlanılıb.

Putin vaxtaşırı orada yüksək səviyyəli qonaqları qəbul edir, məsələn, 2024-cü ildə MAQATE-nin rəhbəri Rafael Qrossini.

Lakin bütövlükdə müharibə dövründə Prezident Soçiyə xeyli az gəlməyə başlayıb: Financial Times hesablayıb ki, müharibədən əvvəl Putin bu şəhərə 24 dəfə baş çəkibsə, 2022-ci ildə 13 dəfə, 2024 və 2025-ci illərdə isə cəmi iki dəfə gəlib.

Putinin Qara dəniz sahilinə səfərlərinin kəskin şəkildə azalması Ukrayna pilotsuz uçuş aparatlarının sahilə daha tez-tez uçub çatması ilə üst-üstə düşüb.

2026-cı ildə FSO "Boçarov ruçey"in mühafizəsini daha da gücləndirmək və rezidensiyanın ətrafında sahəsi üç kvadrat kilometrdən çox olan mühafizə zonasını yaratmaq qərarına gəlib.

Hücum təhlükəsinə və Putinin nadir səfərlərinə baxmayaraq, sökülmüş binaların yerində tam gücü ilə yeni tikinti gedir.

BBC-nin tədqiq etdiyi peyk şəkillərində 2026-cı ilin payızına artıq yeni korpusların damları görünür – onlar əvvəlki iqamətgahından xeyli böyük sahəni əhatə edir.

Hakimiyyət yenə də yeni tikinti barədə ictimaiyyətə açıqlama verməyib. Lakin qapalı obyektin sənədli izi qalıb və BBC onu tapa bilib.

Açıq reyestrdə olmayan müqavilə

BBC podratçılar arasında mübahisəyə dair məhkəmə qərarlarının birində aşkar edib ki, Rusiya FSO-nun "Boçarov ruçey" iqamətgahının "bina və qurğularının tikintisi və yenidənqurulması" 25 rəqəmli, 2327202903572000000000000 saylı dövlət müqaviləsi əsasında həyata keçirilir.

Belə nömrələr dövlət müdafiə sifarişi üzrə olan müqavilələrə verilir. Arbitraj məhkəməsi daha əvvəl Moskva vilayətindəki "Novo-Oqaryovo"nun timsalında təsdiq etmişdi ki, prezident rezidensiyaları hüquqi baxımdan məhz müdafiə obyektlərinə aiddir.

Belə müqavilələr haqqında məlumatlar qapalıdır və adi satınalma reyestrlərində dərc olunmur. Lakin 25 rəqəmli identifikatorun strukturu müqavilə haqqında bir sıra vacib detalları öyrənməyə imkan verir.

İlk dörd rəqəm müqavilənin bağlanması və başa çatması illərini bildirir: 2023 və 2027-ci illər. Beləliklə, "Boçarov ruçey"dəki işlərlə bağlı müqavilə hələ köhnə rezidenturanın sökülməsindən əvvəl bağlanmışdı.

Növbəti üç rəqəm - 202 -işlərin sifarişçisi olan FSO-nun kodudur.

Sonrakı rəqəm satınalmanın növünü müəyyən edir. Bu halda doqquz rəqəmi dayanır: "digər hallar", yəni satınalma nə müsabiqəyə, nə hərraca, nə də qanunda açıq şəkildə göstərilən digər bir neçə prosedura aiddir.

0357 rəqəmləri sifarişçinin cari ildəki müqaviləsinin sıra nömrəsidir. Bundan sonra gələn 2 rəqəmi isə sabit qiyməti bildirir.

Müqavilənin özünün neçəyə başa gəldiyini bu koddan öyrənmək mümkün deyil.

Lakin biz tikintini kimin əldə etdiyini müəyyən edə bildik və bunda yenə də məhkəmə qərarları kömək etdi.

İki mərtəbəli, dörd mərtəbəli və "çox böyük həcmli işlər". Qapalı tikintiyə internet vasitəsilə necə fəhlə yığırlar

BBC-nin aşkarladığı məlumata görə, tikintinin baş podratçısı ilhaq edilmiş Krımda qeydiyyatdan keçmiş "Transstroyinvest Şirkətlər Qrupu" (TSI ŞQ) şirkəti olub.

Onun adı "Boçarov ruçey"də işləmiş subpodratçılarla bir neçə məhkəmə mübahisəsində eyni vaxtda qarşıya çıxır.

Tikinti 2025-ci ildə genişlənib.

O zaman lizinq mərkəzlərindən biri "Boçarov ruçey" iqamətgahının yenidənqurulması" üçün "Krımdan olan tikinti şirkətinə" ekskavatorlar verdiyini bildirmişdi.

Şirkətlərin fəaliyyəti haqqında dövlət reyestri olan Fedresurs-da qeyd olunur ki, TSI ŞQ-nin həqiqətən də həmin lizinq mərkəzi ilə müqavilələri mövcuddur.

Baş podratçı işlərin əhəmiyyətli hissəsini digər şirkətlərə ötürürdü. Tikintinin elə ilk aylarında belə müqavilələrin bir neçəsi münaqişələr və məhkəmələrlə başa çatdı.

2025-ci ilin əvvəlində Sevastopolda yerləşən "Voenmorproekt-30" layihə institutu qrafikə əməl edə bilməmişdi.

Orenburqda yerləşən "SK Bashnya" şirkətinin sifarişi ilə tikilən "əsas binanın" divarlarında işlərdə pozuntular aşkar edilmişdi.

Moskvada yerləşən "Renmedia" şirkəti bir neçə binanın təmiri zamanı yağış drenajlarının və su borularının sökülməsi üçün son tarixə əməl etməmişdi.

Eyni zamanda, sosial şəbəkələr və vakansiya xidmətləri vasitəsilə inşaatçıların axtarışına başlanılmışdı.

BBC monolitçilərin, betonçuların, daşqayıranların və armaturçuların işə götürülməsi ilə bağlı elanlar aşkar edib.

Bəzi elanlarda "Boçarov ruçey" birbaşa adlandırılır, digər hallarda isə prezident iqamətgahının tikintisi ilə əlaqəni şərtlər dəsti büruzə verirdi.

2025-ci ilin yanvarında "işi bilən briqadir və manqa başçıları" olan fəhlələr təcili olaraq Soçiyə, buraxılış vəsiqəsi ilə "rejim ərazisində" nağd ödəniş əsasında ikimərtəbəli bina tikməyə dəvət olunurdular.

2025-ci ilin sonundakı digər bir elanda isə buraxılış rejimi və pasport yoxlaması olan obyektdə dörd mərtəbəli binadan bəhs edilirdi.

İşəgötürənlərdən biri: "Boçarov ruçey. Buraxılış rejimidir, rezidentura tikilir", - deyə izah edirdi. Digəri isə xəbərdarlıq edirdi: "Obyekt stratejidir".

Əvvəlcə tikinti işçilərinə qoyulan tələblər tikintinin yüksək statusuna uyğun idi. 2025-ci ilin yazında obyektə yalnız məhkumluğu olmayan Rusiya vətəndaşları axtarılırdı: elanların birində bildirilirdi: «FSO obyekti – məlumatların yoxlanılmasından keçmək lazımdır».

Sonradan tələblər yumşaldı.

İşəgötürənlər, həmçinin Belarus, Qazaxıstan və Qırğızıstan vətəndaşlarını da qəbul etməyə hazır idilər. "Öz mühəndisi və iş icraçısı olan" bütöv briqadalara üstünlük verilirdi, lakin növbəli üsulla işləyən sərbəst fəhlələr də işə götürülürdü.

Onlara əməkhaqqından əlavə, məsələn, "hovuzlu hosteldə" və ya mənzildə yaşayış yeri, eləcə də gündə üç dəfə yemək, pulsuz alətlər və xüsusi geyim təklif olunurdu.

2025-ci ilin payızında artıq tikinti qızğın şəkildə gedirdi.

Monolit-beton ustalarının işə götürülməsi ilə bağlı elanda deyilirdi: "Əvvəlcə iki mərtəbəni başa çatdırırıq, sonra binanı sıfırdan tikirik, texniki nəzarət o qədər də sərt deyil".

Ödənişin "nağd şəkildə" olacağı söz verilirdi.

İşəgötürənlər əmin edirdilər: "Rusiya təhlükəsizlik xidmətləri və daxili nəzarət orqanları pul axınlarına nəzarət edir, ona görə də hər şey dürüst və şəffafdır".

2026-cı ildə vakansiyaların xarakteri dəyişdi: indi obyekt üçün daxili işlər üzrə: işıqlandırma cihazlarının, santexnika və qapıların quraşdırılması ilə məşğul olacaq insanlar axtarılırdı.

İşəgötürənlərdən biri yazırdı: "Çox böyük həcmli işdir, çox insan lazımdır, lakin mütəxəssislər olmalıdır".

O xəbərdarlıq edirdi ki, obyekt "qapalı tipdədir" və bütün işçilər təhlükəsizlik xidmətinin yoxlamasından keçirlər.

"Transstroyinvest"in "məxfi" qrifi altında "qapalı işlər" apardığı tikinti sahələrində baş podratçının dövlət sirri ilə əlaqədar işlərin aparılması üçün FTX lisenziyası var idi. Lakin subpodratçıların artıq belə lisenziyaları yox idi.

BBC yeni iqamətgahın layihəsini açıq mənbələrdə tapa bilməyib.

Peyk şəkillərindən bir neçə iri tikilməkdə olan korpus görünür, lakin təsvirlərə əsasən onların təyinatını və mərtəbə sayını müəyyən etmək qeyri-mümkündür.

Yeni kompleksin ümumi dəyəri də naməlum olaraq qalır, lakin işlərin miqyası barədə tikinti briqadalarına təklif olunan qiymətlər əsasında mühakimə yürütmək olar. BBC-nin aşkar etdiyi elanlarda ayrı-ayrı podrat işləri üzrə büdcələr müvafiq olaraq 500 milyon, 400 milyon, 250 milyon, 150 milyon və 90 milyon rubl təşkil edirdi.

"Boçarov ruçey"i kim tikir?

Prezident iqamətgahının baş podratçılığını əldə etmiş Transstroyinvest Şirkətlər Qrupu nizamnamə kapitalı bir milyon rubl olan firmadır.

Onun benefisiarı 47 yaşlı Aleksey Fomenko hesab olunur. KİV onun Prezidentin dostu Arkadi Rotenberq ilə əlaqəsinə işarə edirdi.

TSI ŞQ və onunla əlaqəli olan "Transstroyinvest" qrupu dövlət və güc strukturlarının tikintilərində yeni deyil.

"Boçarov ruçey"dən əvvəl "Transstroyinvest" Putinin başqa bir rezidensiyasını da tikmişdi.

2019-cu ildə Projekt nəşri (Rusiya hakimiyyəti onu "xarici agent" hesab edir) yazırdı ki, Fomenkonun şirkəti ilhaq edilmiş Krımın cənub sahilində - Oliva qəsəbəsindəki sovet partiya elitasının və Ukraynanın ilk şəxslərinin keçmiş dövlət iqamətgahlarının yerində dövlət iqamətgahının tikintisində iştirak edir.

BBC bunu təsdiq edən məhkəmə qərarları tapıb; məhkəmə materiallarında obyektin özü birbaşa "prezident rezidensiyası" adlandırılırdı.

"Transstroyinvest" strukturları həmçinin elit yaşayış kompleksləri və biznes mərkəzləri, o cümlədən Moskvadakı FTX sahələrində tikmiş, prezidentin və ali vəzifəli şəxslərin daşıyıcısı olan "Rossiya" xüsusi uçuş dəstəsinin bazalaşdığı Vnukovo aeroportunu yenidən qurmuşdur.

Şirkət Ukraynanın işğal olunmuş ərazilərində işləməyə davam edir, məsələn, Mariupol şəhərindəki ən qədim "Pobeda" kinoteatrını bərpa edirdi.

TSI ŞQ-nin digər iri dövlət layihəsi "Artek" Beynəlxalq Uşaq Mərkəzinin yenidən qurulmasıdır.

2021-ci ildə hökumət müsabiqə keçirmədən şirkəti Arkadi Rotenberqin "Stroyqazmontaj" şirkətinin əvəzinə yeni baş podratçı təyin etdi.

Dövlət müqavilələri reyestrinin məlumatına görə, 2022-ci ildən 2025-ci ilə qədər TSI ŞQ "Artek" obyektlərində təxminən 28 milyard rubl dəyərində 54 müqavilə əldə edib.

2024-cü ildə hökumət müqavilələrin müddətini 2026-cı ilin sonuna qədər uzatmaq barədə sərəncam verib.

TSI ŞQ-nin mühasibat hesabatları ictimaiyyət üçün əlçatan deyil.

BBC "Boçarov ruçey"dəki tikinti ilə bağlı sualları Prezidentin mətbuat katibi Dmitri Peskova, Arkadi Rotenberqə, Aleksey Fomenkoya və "Transstroyinvest"in digər nümayəndələrinə göndərib və cavab gözləyir.

"Ruçey"ə axıdılan milyardlar: Rezidensiya indiki tikintidən əvvəl necə yenidən qurulub

"Boçarov ruçey" Putindən çox-çox əvvəl yaranıb.

Burada dövlət iqamətgahı hələ sovet dövründə tikilib; sonralar ondan Nikita Xruşşov və Leonid Brejnev, SSRİ dağılandan sonra isə Boris Yeltsin və Vladimir Putin istifadə ediblər.

Putin "Boçarov ruçey"də ilk dəfə 2000-ci ilin mayında özünün ilk inauqurasiyasından əvvəl dincəlib və o vaxtdan bəri tez-tez digər ölkələrin liderlərini orada qəbul edib.

2008-ci ildə dövlət iqamətgahı Prezidentin rəsmi rezidensiyası statusunu aldı: müvafiq fərmanı Dmitri Medvedev imzaladı.

Prezident işlər idarəsinin o vaxtkı rəhbəri Vladimir Kojin izah edirdi ki, prezident iqamətgahı dövlət başçısının "ola biləcəyi, işləyə biləcəyi, yaşaya biləcəyi və bütün funksiyaları, o cümlədən ali baş komandan funksiyasını yerinə yetirə biləcəyi" yerdir.

Kompleksin ərazisində tikinti işləri bütün bu illər ərzində bir an olsun belə dayanmayıb.

Yalnız məhkəmə qərarlarında BBC "Boçarov ruçey"dəki işlər üçün ümumi dəyəri 4 milyard rubldan çox olan müqavilələrə dair məlumatlar tapıb.

2008-ci ildə FSO rezidensiyada dəyəri bir milyard rubldan çox olan tikinti işləri sifariş edib.

2011-ci ildə orada "1 nömrəli iqamətgah" yenidən qurulub.

2014-cü ildə iqamətgahda əsaslı təmir işləri aparılmışdır, o cümlədən "2 nömrəli əsas ev"də.

2017-ci ildə onun ərazisində 1,81 milyard rubl dəyərində yeni çimərlik kompleksi inşa edilmişdir.

Uzun müddət prezident rezidensiyasının əsas podratçılarından biri FSO-ya tabe olan "Ateks" FQİB (Federal Dövlət Unitar Müəssisəsi) olub.

Onun rəhbərləri və onlarla əlaqəli sahibkarlar sonradan prezident rezidensiyasının tikintisində mənimsəmə işləri üzrə həbs cəzası alıblar.

Bununla belə, işlərin təşkili sxemi indiki ilə oxşar idi: iri podratçı obyekti alır və işlərin əhəmiyyətli hissəsini zəncirvari olaraq başqasına ötürürdü.

Hətta «Boçarov ruçey»ə fəhlələr də indiki tikintidən çox-çox əvvəl eyni üsulla axtarılırdı. Hələ 2020-ci ildə internet vasitəsilə «dövlət obyektinə» kafel vuranlar, rəngsazlar və fəhlələr – müstəsna olaraq «rus və məhkumluğu olmayanlar» işə götürülürdü.